13.4 C
Mykonos

Web Radio

12.1 C
Athens
13.4 C
Mykonos

Weather

Πρωτοχρονιάτικα Παραδοσιακά Κάλαντα Μυκόνου, Δηλιανά Κάλαντα, Μοναστηριακά Κάλαντα Άνω Μεράς!! Έθιμα της Πρωτοχρονιάς!!

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ομάδα «καλαντιστάδων»  με την παραδοσιακή «καράβα» και το φαναράκι στα χέρια, περιφέρεται στην Χώρα ψάλλοντας τα Μυκονιάτικα και τα Παραδοσιακά Δηλιανά Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα……..

Κάλαντα!!

Είναι ένα έθιμο που κρατάει της ρίζες του από τις Βυζαντινές Καλένδες κατά τύπο και όχι βεβαίως κατά περιεχόμενο, από το γνωστό έθιμο των αρχαίων Ελλήνων της Ερεστώνης.

Η λέξη κάλαντα, ετυμολογικά προέρχεται από τις Ρωμαϊκές καλένδες, δηλαδή τις πρώτες μέρες, του Ιανουαρίου, του πρώτου μήνα του χρόνου. Μάλιστα πριν τον 2ο αιώνα π.Χ. ο πρώτος μήνας του Ρωμαϊκού ημερολογίου ήταν ο Μάρτιος κι έτσι η πρωτοχρονιά γιορταζόταν τότε.

Πρόκειται για δημοτικά τραγούδια με εγκωμιαστικούς στίχους, συχνά αναφέρονται ως εθιμικά τραγούδια, καθώς είναι ένα από εκείνα τα έθιμα που διατηρούν τη ζωντάνια τους ως τις μέρες μας.

Τα κάλαντα λέγονται (ψάλλονται) κυρίως από παιδιά μέχρι 14-15 ετών, αλλά και από άνδρες μεγάλους σε ηλικία, είτε μεμονωμένα είτε σε ομάδες όπου πηγαίνουν σε σπίτια, καταστήματα, δημόσιους χώρους με τη συνοδεία του πατροπαράδοτου σιδερένιου τριγώνου αλλά ενίοτε και άλλων μουσικών οργάνων όπως φυσαρμόνικας, ακορντεόν, τύμπανου.

Ο σκοπός των καλάντων είναι να διαδοθούν τα «Χρόνια Πολλά» αλλά και να εισπράξουν φιλοδώρημα αυτοί που τα λένε ή προϊόντα, όπως γινόταν παλιά.

Τα κάλαντα ξεκινούν με χαιρετισμό, αναγγέλλουν την χριστιανική γιορτή και καταλήγουν σ’ ευχές.

Με το πέρασμα των χρόνων έχουν γίνει πολλές παραλλαγές και γι’ αυτό πλέον χωρίζονται σε εθνικά, αστικά ή τοπικά.

Έθιμα της Πρωτοχρονιάς στην Μύκονο

Η Πρωτοχρονιά στην Μύκονο, γιορτάζεται με μεγαλοπρέπεια, λαμπρότητα και εκδηλώσεις. Κατά την ημέρα αυτή γίνεται ανταλλαγή επισκέψεων και δώρων και αναβιώνονται  πλήθος λαϊκών εθίμων, με πράξεις και ενέργειες μαγικές, που έχουν την προέλευσή τους στα βάθη των αιώνων, κρατώντας ζωντανή την παράδοσή μας.

Τα σημαντικότερα έθιμα είναι τα ακόλουθα:

Οι Μυκονιάτες κρατούν ευλαβικά τα ήθη και τα έθιμά τους.

Το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων τα στενά δρομάκια της Μυκόνου μοσχοβολούν από τις δίπλες, τα φοινίκια, τους κουραμπιέδες και τα Χριστόψωμα που ψήνονται στο φούρνο. Στα χωριά ζυμώνουν και ψήνουν ένα επιπλέον Χριστόψωμο το οποίο μοιράζουν στα ζώα του σπιτιού.

Εκτός από τα γλυκίσματα οι νοικοκυρές μαγειρεύουν λαρδί χοιρινό με χόρτα ή λάχανο, το οποίο συμβολίζει την αφθονία, κρέας ψητό στον φούρνο, κρεμμυδόπιτα με ντόπια «τυροβολιά» και μελόπιτα με τυροβολιά, μέλι και κανέλα.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ομάδα παιδιών και μεγάλων «καλαντιστάδων», με την παραδοσιακή «καράβα» και το φαναράκι στα χέρια, περιφέρεται στην Χώρα ψάλλοντας τα Μυκονιάτικα και τα παραδοσιακά Δηλιανά Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα, από πόρτα σε πόρτα. Με τα παραδοσιακά πρωτοχρονιάτικα κάλαντα θα καλωσορίσει τους πιστούς το Μοναστήρι της Παναγίας Τουρλιανής στην Άνω Μερά.

Πρωτοχρονιάτικα Παραδοσιακά Κάλαντα Μυκόνου

Σήμερα ειν αρχιμενιά

κι αρχή του Γεναρίου

κι αρχή που βγήκε ο Χριστός

στη γη να περπατήσει.

Και κει που περιπάτησε

χρυσό ντεντρί εβγήκε

χρυσά ήταν τα κλωνάρια του

κι ολόγυρη η κορφή του

στην μέση εκάθητο ο Χριστός

στην άκρα η Παναγιά

και στα περικοκλάδια του

άγγελοι κι αρχάγγελοι

κι ο Μιχαήλ αρχάγγελος

επέρασε και λέει.

«Χαρίσατέ μου τα κλειδιά

και τα μαλαματένια

ν’ ανοίξω τον Παράδεισο

να πιώ νερό δροσάτο

να πέσω να αποκοιμηθώ

σε μια ροδιά από κάτω

να πέσουν τ’ άνθια πάνω μου

τα ρόδια στην ποδιά μου

 και τα χρυσά τριαντάφυλλα

στην ροδοπλεξουδιά μου»

 Αφέντη μας, αφέντη μας,

βελούδα να κοιμάσαι

βελούδα να σκεπάζεσαι

να μην κρυολογάσαι.

Κι ακόμη ξαναπρέπει σου,

καρέκλα καρυδένια

για ν’ ακουμπάς την μέση σου

την μαργαριταρένια.

Και πάλι ξαναπρέπει σου

τρικούβερτο καράβι

η πλώρη ναν’το μάλαμα,

η πρύμη το λογάρι

και τα σκοινιά του καραβιού

όλο μαργαριτάρι.

Να το μαζεύουν οι άρχοντες

να κάνουν δαχτυλίδια

και τα μικρά αρχοντόπουλα

να κάνουν μπιχλιμπίδια.

Πολλά ‘παμε τ’ αφέντη μας

ας πούμε της κυράς μας.

Κυρά ψιλή, κυρά λιγνή,

κυρά καμαροφρύδα

Κυρά μου όντως στολίζεσαι,

να πας στην εκκλησιά σου…

Βάνεις τον ήλιο πρόσωπο

και το φεγγάρι στήθη

και του κοράκου το φτερό

βάνεις καμαροφρύδι

την άμμο την αμέτρητη

βάνεις μαργαριτάρι.

 Πολλά είπαμε και της κυράς

ας πούμε και του γιού της.

Αν έχεις γυιό στα γράμματα

και σύρει το κοντύλι

και του ευχηθούμε όλοι μας

να βάλει πετραχήλι.

Πολλά είπαμε του γυιούκα σας

ας πούμε και της κόρης.

Κι αν έχεις κόρη εύμορφη

βάλτην να μας κεράσει

για πίτα για λουκάνικο,

για κοφτερό κομμάτι

να τσ’ ευχηθούμε όλοι μας

να ζήσει να γεράσει.

Για δώστε μας τον πετεινό,

για δώστε μας την κότα,

για δώστε μας τον κόπο μας

να πάμε σ’ άλλη πόρτα.

Για απ’ του πατέρα το πουγγί

κανένα δεκαράκι,

για απ’ της μάνας το πουγγί

κανένα πενταράκι.

Και του χρόνου!

Τα Δηλιανα Κάλαντα

Άγιος Βασίλης έρχεται

από τις Κάτω Δήλες

βαστά το καλαθάκι του

γεμάτο πεταλίδες.

Τις πεταλίδες ήφαε

ξινόγαλο γυρεύει

του δίνουμε Χριστόψωμο

και ανεπετά και φεύγει.

 Άγιος Βασίλης έρχεται

και στο ντουλάπι πάει

να βρει τα ξεροτήγανα

και να κάτσει να τα φάει.

Τα ξεροτήγανα ήφαε

και λούζα μας γυρεύει

του δίνουμε γλυκό κρασί

και σηκώνεται και φεύγει.

Για σφάξτε μας τον πετεινό

για σφάξτε μας την κότα

για δώστε μας το τάλιρο

να πάμε σ’ άλλη πόρτα.

Μοναστηριακά Κάλαντα – Άνω μεράς Μυκόνου*

[*Κάλαντα που τα έψελνε η αργατιά στον Ηγούμενο κάθε Πρωτοχρονιά με συνοδεία σαμπούνας και τουμπάκι]

Σήμερα ειν’ Αρχιμενιά

πρώτη του Γεναρίου.

Περιτομή ναι του Χριστού

και τ’ Άγιου Βασιλείου.

Για τούτο βγήκαμε κι εμείς

σήμερα να χαρούμε.

Να παίζουν τα παιχνίδια μας

κι εμείς να τραγουδούμε.

Τραγούδια και ξεφάντωσες

και κάλαντα να πούμε.

 Να πούμε την περιτομή

την περιτομισμένη.

Γιατί εδές το ζάρουνε

σ’ όλη την οικουμένη.

Ο φίλος εις τον φίλο του

σήμερα να πηγαίνει.

Γιατί ναι του τ’ Άγιου Βασιλείου

του Μέγα Ιεράρχη.

Που δίνει ολονών μας γεια

εδώ κι όπου κι αν λάχει.

Κι η Παναγία η Δέσποινα

Αγία και Μητέρα

χαρά μεγάλη έλαβε

την σήμερον ημέρα.

Πως περιτέμνετ’ ο Χριστός

βρέφος μικρό παιδάκι.

Κι όλο τον κόσμο δίδαξε

ωσάν Καλογεράκι.

Μα έκανε κι αρχοντόπουλα

άξια και τιμημένα

που να τα δούμε όλοι μας

καλά ξετελεμένα.

Τώρα Ηλίας έρχεται

δια να φωτισθούμε

στου Αντιχρίστου τον καιρό

μην πας και γελαστούμε.

 Να μην ακούσομε φωνή

την φοβερή εκείνη

μερί-μερί και ταπεινά

λόγια να μας μιλήσει.

Λόγια παρηγορητικά

να μας παρηγορήσει.

Και οι μεγάλοι μάρτυρες

Άγιες και πατέρες

εκάνανε την Πασχαλιά

ρεστάραν και τις μέρες.

Εκάναν την Σαρακοστή

Αγία και Μεγάλη

και μέρη να ‘ρθουν

παρά εμπρός

να ψέλνουν κάθε βράδυ.

Μα ήναψ’ ο Κύριος κερί

και λύχνο να φωτίσει.

Κι έστειλε και τον Πρόδρομο

να πάη να λειτουργήσει

Προηγιασμένη Λειτουργία

να μας καθολογήσει.

 Χρυσέ Σταυρέ αλεφάντινε

Σταυρέ μαλαματένιε

πόχεις πλουμιά στα μάγουλα

και γράμματα στα μάτια.

Και γράφουν και τα γράμματα

πως ήσουν χαϊδεμένος

πως ήσουνα μοναχογυιός

κι αρχοντοαναθρεμένος.

Κι άνοιξε βρύση και πηγή

κι ελληνικό πηγάδι

και μαστραπά βενέτικε

με το μαργαριτάρι.

Ξύπνα του έρωτα η στολή

του Παραδείσου κάλλη

ξύπνα ν’ ακούσεις και να δης

κι απέ κοιμήσου πάλι.

Κι αν έχεις γυιό στα γράμματα

και σύρει το κοντύλι

να τ’ ευχηθούμε όλοι μας

να βάλει πετραχήλι.

Κόρη κι αν έχεις όμορφη

βάλτην να μας κεράσει

να κι ευχηθούμε όλοι μας

να ζήσει να γεράσει.

 Μπουρέκια ξεροτήγανα

παστέλια λεπτοκάρυα

και μια μισομπόσα κρασί

να πιούν τα παλικάρια.

Κίτρο κι αν έχεις κόψε το

δωσ’ μας το με το μέλι

γιατ’ είμαστε απ’ τα κάλαντα

κι είμαστε βραχνιασμένοι.

Κι εδώ που καλαντήσαμε

καλά μας ετιμήσαν κι όλα

τους τα υπάρχοντα να’ χει

ο Θεός περίσσεια.

Δεν λέμε περισσότερα να μην

πολυλογούμε γιατί μας

καρτερούν κι αλλού να πάμε

να τα πούμε.

Ευχές πολλές χρόνια πολλά

ο Θεός να σας χαρίζει και

ότι άλλο μέλλεστε

κι ελπίζετε να γίνει.

Και ποιος δεν έχει τραγουδήσει τα κάλαντα όταν ήταν παιδί!! Κάλαντα, “αι διαβατήριαι επωδαί” κατά τούς λαογράφους. Τα φιλοδωρήματα που δίνουμε είναι ένα είδος εξαγοράς των ευχών που τις λένε τα παιδιά. Τα κάλαντα είναι μια πράξη τελετουργική, η οποία -σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη- έχει αποτέλεσμα την ευημερία.

Χρόνια Πολλά!!

Photo: Αρχείου

Mykonos Ticker

Follow Us

eshop στο λεπτό!

Δημιουργήστε το eshop σας με δικό σας domain με απλά βήματα στην πιο εύκολη συνδρομητική πλατφόρμα κατασκευής eshop.

Trending Now

Premium

Stories for You

MarketHUB

Χιλιάδες προϊόντα. Καταστήματα από όλη την Ελλάδα. Το MarketHUB σίγουρα έχει κάτι που ψάχνετε!

More from Mykonos Ticker

error: Content is protected !!