Την ίδια χρονιά δημιουργήθηκε και το UNEP, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον. Από τότε και έπειτα, η υπαγωγή των συζητήσεων για το περιβάλλον στους διεθνείς θεσμούς και συμφωνίες έχει υπάρξει βασικό αίτημα τόσο των περιβαλλοντικών οργανώσεων όσο και της επιστημονικής κοινότητας.

Και πράγματι, μέσα από τις Συναντήσεις των Μερών (δηλαδή τα COP) προέκυψαν μερικές από τις σημαντικότερες νομοθεσίες για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως η Συμφωνία του Παρισιού και το Πρωτόκολλο του Κιότο, η Διεθνής Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα κοκ.

Αποτέλεσμα μακροχρόνιας προσπάθειας, επιμονής, έρευνας και μελέτης

Οι νομοθεσίες αυτές δεν προέκυψαν εν κενώ - ήταν το αποτέλεσμα μακροχρόνιας προσπάθειας, επιμονής, έρευνας και μελέτης, σύμπνοιας του περιβαλλοντικού κινήματος, των κινημάτων πολιτών, της επιστημονικής κοινότητας.

Η 5η Ιουνίου είναι μια εξαιρετική αφορμή, όχι για γιορτή ή για επιχειρηματικό πράσινο ξέπλυμα και μεμονωμένες δράσεις.

Η 5η Ιουνίου πρέπει να είναι μια ημέρα απολογισμού της μακράς, δύσκολης και επίπονης πορείας για να κερδηθούν με κόπο όσα σήμερα θεωρούνται αυτονόητα. Και φυσικά, μια μέρα στοχοθεσίας για τα πολλά ακόμη που πρέπει να επιτευχθούν.

Η σημερινή συγκυρία της Ημέρας Περιβάλλοντος απαιτεί από εμάς μια νηφάλια επισκόπηση του πού βρισκόμαστε σήμερα στην προστασία του περιβάλλοντος.

Το αποτέλεσμα μάλλον θα μας τρομάξει...

Παρότι η επιστημονική κοινότητα έχει εδώ και δεκαετίες ομόφωνα συναινέσει ότι η κλιματική κρίση αποτελεί άμεση απειλή και απαιτεί την ανάληψη πολύ συγκεκριμένων μέτρων (έλεγχο των εκπομπών, προστασία των οικοσυστημάτων που συντηρούν τη βιοποικιλότητα και βοηθούν στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης, αναχαίτιση των αλληλοσυνδεόμενων κρίσεων), ο πολιτικός στίβος σήμερα μάλλον βαίνει αντίθετα.

Σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, παρακολουθούμε μια άνευ προηγουμένου απορρύθμιση των περιβαλλοντικών νομοθεσιών και υποβάθμιση του διεθνούς δικαίου. Ταυτόχρονα, η επιστήμη -ο ακρογωνιαίος λίθος του αιτήματος για προστασία του περιβάλλοντος- υποβαθμίζεται: πανεπιστήμια, ανεξάρτητη έρευνα και επιστημονικά κέντρα υποχρηματοδοτούνται και υποστελεχώνονται, ενώ βλέπουμε να λαμβάνουν σάρκα και οστά νομοθεσίες που αντιβαίνουν εξόφθαλμα στην επιστημονική γνώμη.

Από την άλλη μεριά, ακόμη και όπου ο νόμος υφίσταται έστω και προβληματικά, διαπιστώνεται ένα γενικευμένο φαινόμενο μη συμμόρφωσης, ελλιπούς εφαρμογής, προβληματικής συνέχειας.

Στην Ελλάδα τα παραδείγματα βρίθουν, με την χώρα μας να κατέχει το πρωτάθλημα στις καταδίκες από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη (μη) εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Το 2025, η Ελλάδα καταδικάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, υποχρέωση που θα έπρεπε να έχει υλοποιηθεί ήδη από το 2021.

Το 2020, η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Δικαστήριο της ΕΕ λόγω των πολυετών παραβιάσεων των υποχρεώσεων που προκύπτουν από τις οδηγίες 92/43/ΕΟΚ και 2009/147/ΕΚ για την προστασία των ειδών και των οικοτόπων ειδών Natura 2000. Από τις 174 θαλάσσιες περιοχές Natura 2000, μόλις 12 βρίσκονται υπό καθεστώς νόμου, προστατεύονται δηλαδή πραγματικά με κάποιο προεδρικό διάταγμα ή υπουργική απόφαση. Οι υπόλοιπες υπάρχουν μόνο στα χαρτιά.

«Το περιβάλλον το προστατεύουμε όχι μόνο γιατί πρέπει, αλλά γιατί θέλουμε, γιατί το αγαπάμε»

Στο παλμαρέ αυτό μπορούν να προστεθούν πολυάριθμα παραδείγματα προβληματικής νομοθέτησης για το περιβάλλον: περιοχές που προστατεύονται μόνο στα χαρτιά, ελλιπής διυπουργικός συντονισμός, ανεπαρκή σχέδια φύλαξης και διαχείρισης, μηδενική επίβλεψη, υψηλό ποσοστό παρανομίας, απουσία ανεξάρτητης επιστημονικής γνωμοδότησης και ουσιαστικών μετρήσεων περιβαλλοντικών αποτυπωμάτων.

Η Ημέρα Περιβάλλοντος, αντί για εορταστικό βεγγαλικό, ας φωτίζει το σκοτεινό αυτό σκηνικό...

Από την άλλη μεριά, φέτος το περιβάλλον στην Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Στα παραπάνω, έρχονται να προστεθούν σειρά διεθνών, ευρωπαϊκών και εθνικών δεσμεύσεων για τη προστασία της θάλασσας. Η εξαγγελία δύο νέων θαλάσσιων πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο -με τα οποία η Ελλάδα θα καλύψει πάνω από το 30% των εθνικών της υδάτων υπερβαίνοντας τη συμβατική της υποχρέωση- αποτελούν ένα ευχάριστο νέο σε μια εποχή που το περιβάλλον (και εμείς) το έχουμε πολύ ανάγκη.

Οι 21 δεσμεύσεις του Πρωθυπουργού το 2024 για προστασία της θάλασσας δημιουργούν ένα κύμα αισιοδοξίας: θα μπει η Ελλάδα σε ένα νέο σχήμα, όπου το περιβάλλον θα λάβει επιτέλους τη θέση που του αρμόζει στη συλλογική συνείδηση, στην πολιτική κουλτούρα, στην κομματική ατζέντα;

Μένει να φανεί....

Αν μη τι άλλο όμως, φέτος στις 5 Ιουνίου αξίζει να θυμόμαστε όλα αυτά. Οφείλουμε στο φυσικό περιβάλλον -που μας συντηρεί, που μας τρέφει, που παράγει το οξυγόνο που αναπνέουμε- να αναμετριόμαστε με τις ανεπάρκειές μας, να οργανώνουμε τις δυνάμεις μας, να κουρδίζουμε τις πυξίδες μας.

Να χαμηλώνουμε τον ήχο σε επιφανειακές εξαγγελίες και πράσινα ξεπλύματα και να απαιτούμε ηχηρά ουσιαστική περιβαλλοντική προστασία, απτά αποτελέσματα, εξαγγελίες που γίνονται πράξη. Ελπίζουμε να σταματήσουμε να μετράμε καταδίκες και να αρχίσουμε να μετράμε νίκες και ακμάζοντα θαλάσσια είδη, υγιή οικοσυστήματα.

Έχουμε ανάγκη η Ημέρα Περιβάλλοντος να καταστεί, όπως θα μπορούσε, μια μέρα υψίστης σημασίας, διεκδικήσεων, και υπενθύμισης ότι το περιβάλλον το προστατεύουμε όχι μόνο γιατί πρέπει, αλλά γιατί θέλουμε, γιατί το αγαπάμε.