High-Stakes Exam Overhaul / Τέλος στις εξετάσεις της μίας στιγμής! Από τους σημερινούς μαθητές της ΣΤ' Δημοτικού θα ξεκινήσει το Εθνικό Απολυτήριο & το νέο σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ!

Σε ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προχωρά το υπουργείο, θέτοντας σε τροχιά το National Baccalaureate Overhaul με αφετηρία τους σημερινούς μαθητές της ΣΤ' Δημοτικού. Όπως ξεκαθάρισε η Σοφία Ζαχαράκη, το νέο σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ και το Εθνικό Απολυτήριο έρχονται να αντικαταστήσουν την ψυχοφθόρα λογική των τρίωρων εξετάσεων, προκρίνοντας ένα συνολικό ακαδημαϊκό προφίλ που θα βασίζεται στον μέσο όρο βαθμολογίας των τάξεων του Λυκείου. Στόχος της μεταρρύθμισης είναι να πάψει «μια κακή στιγμή να καθορίζει την επιτυχία» των μαθητών, δημιουργώντας ένα σταθερό και δίκαιο πλαίσιο αξιολόγησης σε βάθος τριετίας.

Τον Σεπτέμβριο του 2030, δηλαδή από τους σημερινούς μαθητές της ΣΤ' Δημοτικού, πού τότε θα φοιτούν  στην Α' Λυκείου θα ξεκινήσει η εφαρμογή του Εθνικού Απολυτηρίου  και του νέου συστήματος εισαγωγής των υποψηφίων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Αυτό ανακοίνωσε σήμερα η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη μιλώντας στην τηλεόραση  του open,  διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι η ημερομηνία εφαρμογής της μεταρρύθμισης δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, καθώς οι τελικές αποφάσεις θα προκύψουν μέσα από τον Εθνικό Διάλογο για την Παιδεία, ο οποίος βρίσκεται σε εξέλιξη.

Η υπουργός Παιδείας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη να διαμορφωθεί ένα σύστημα αξιολόγησης που δεν θα εξαρτά την εκπαιδευτική πορεία των μαθητών αποκλειστικά από την επίδοσή τους σε μία ολιγόωρη εξεταστική διαδικασία.

«Θα προτιμούσα ένα προφίλ που να συγκεντρώνει ο μαθητής, έναν μέσο όρο βαθμολογίας των τάξεων του Λυκείου, παρά τρεις ώρες εξετάσεις που μια κακή στιγμή να καθορίζει την επιτυχία», ανέφερε χαρακτηριστικά η Σοφία Ζαχαράκη.

Η Σοφία Ζαχαράκη ανακοίνωσε επίσης ότι μέσα στην εβδομάδα θα τεθεί σε λειτουργία η ηλεκτρονική πλατφόρμα του Εθνικού Διαλόγου, μέσω της οποίας μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς θα έχουν τη δυνατότητα να καταθέσουν τις απόψεις και τις προτάσεις τους για το νέο εκπαιδευτικό σύστημα.

Στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής στην εκπαιδευτική κοινότητα πριν από την οριστικοποίηση των αποφάσεων για το Εθνικό Απολυτήριο και τον νέο τρόπο πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Η υπουργός Παιδείας δήλωσε  ότι η Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου επεξεργάζεται τέσσερα διαφορετικά σενάρια για τη διαμόρφωση του Εθνικού Απολυτηρίου.

Τα τέσσερα σενάρια για τις εξετάσεις στο νέο Λύκειο - Δεύτερη ευκαιρία, εξετάσεις σε δύο φάσεις και ψηφιακή αξιολόγηση

Τέσσερα εναλλακτικά εξεταστικά συστήματα, που αλλάζουν τον τρόπο αξιολόγησης των μαθητών στο Λύκειο και επαναπροσδιορίζουν τη σχέση του Εθνικού Απολυτηρίου με την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, θέτει προς συζήτηση η Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, στην Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων της 128 σελίδων.

Ειδικότερα οι προτάσεις προβλέπουν, μεταξύ άλλων 

• δεύτερη εξεταστική ευκαιρία για βελτίωση βαθμού, με διατήρηση της υψηλότερης βαθμολογίας ανά μάθημα,
• διαχωρισμό των εθνικών εξετάσεων σε δύο περιόδους κατά τη διάρκεια της Γ΄ Λυκείου, καθώς και 
• ένα διαφορετικό σύστημα ψηφιακής αξιολόγησης, με εξετάσεις ανά θεματική ενότητα στη Β΄ και τη Γ΄ Λυκείου.

Παράλληλα, εξετάζονται 

• η αναγνώριση πιστοποιητικών γλωσσομάθειας αντί πρόσθετων πανελλαδικών εξετάσεων στις ξένες γλώσσες, 
• η αναδιοργάνωση των εξετάσεων στο Σχέδιο και στα μουσικά μαθήματα, καθώς και 
• η καθιέρωση συμπληρωματικής διαδικασίας εισαγωγής στα ΑΕΙ για την κάλυψη θέσεων που παραμένουν κενές μετά την κύρια κατανομή.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται 

• στην αναβάθμιση και ψηφιοποίηση της Τράπεζας Θεμάτων, 
• στη δυνατότητα αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης υπό ανθρώπινη εποπτεία, 
• στην ενίσχυση του Ψηφιακού Φροντιστηρίου και 
• στη δημιουργία ενιαίων μηχανισμών ελέγχου της βαθμολόγησης, με στόχο τη διαφάνεια και την ισότιμη συμμετοχή των μαθητών.

Τα βασικά σενάρια που αναπτύσσονται στο παρεχόμενο απόσπασμα της έκθεσης είναι 

• η διατήρηση των κεντρικών εξετάσεων με δυνατότητα επανεξέτασης, 
• η διεξαγωγή δύο εθνικών εξεταστικών «πυλών» στη Γ΄ Λυκείου και 
• η σπονδυλωτή ψηφιακή αξιολόγηση από τη Β΄ Λυκείου. 

Η Επιτροπή αναφέρεται επίσης σε τέταρτο, μακροπρόθεσμο σενάριο προσαρμοστικής ψηφιακής αξιολόγησης, το οποίο δεν αναλύεται στο συγκεκριμένο απόσπασμα.

Πρόκειται για εναλλακτικές προτάσεις προς διαβούλευση και όχι για ειλημμένες αποφάσεις. 

Ανοιχτά παραμένουν κρίσιμα ζητήματα, όπως η βαρύτητα του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου στην εισαγωγή στα Πανεπιστήμια, η τελική μορφή των εξετάσεων και οι προϋποθέσεις εφαρμογής κάθε συστήματος. 

Ειδικότερα τα σενάρια τα οποία αναφέρονται στην Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων   έχουν ως εξής:

Αξιολόγηση και εξετάσεις - Επιστημονική και παιδαγωγική θεμελίωση της αξιολόγησης

Ενδοσχολική αξιολόγηση: Περιλαμβάνει διαμορφωτικές και αθροιστικές διαδικασίες που εντάσσονται στη διδασκαλία και συνδέονται με την πορεία κατάκτησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Εφόσον οι ενδοσχολικές επιδόσεις συμμετέχουν στη διαμόρφωση του επίσημου βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου, απαιτούνται κοινά πλαίσια αξιολόγησης, σαφή κριτήρια και ρουμπρίκες, συντονισμός της βαθμολόγησης και κατάλληλοι μηχανισμοί εξωτερικού ελέγχου. Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να υποστηρίζουν τη διεξαγωγή, τη βαθμολόγηση ορισμένων τύπων ερωτημάτων και την παροχή ανατροφοδότησης, χωρίς να υποκαθιστούν την παιδαγωγική κρίση του εκπαιδευτικού ούτε να διασφαλίζουν αυτομάτως την αντικειμενικότητα της διαδικασίας.

Εξωτερική αξιολόγηση: Οργανώνεται βάσει κοινών εθνικών προδιαγραφών και μπορεί να διεξάγεται σε ένα ή περισσότερα εξεταστικά στάδια. Ανάλογα με την αρχιτεκτονική που θα επιλεγεί, μπορεί να χρησιμοποιείται για την πιστοποίηση του Εθνικού Απολυτηρίου, για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ή και για τις δύο λειτουργίες. Προϋποθέτει κοινά κριτήρια, ισοδύναμα θέματα, ενιαίες συνθήκες διεξαγωγής, ανωνυμία και συνέπεια στη βαθμολόγηση, εύλογες προσαρμογές και μηχανισμούς ελέγχου. Οι εγγυήσεις αυτές ενισχύουν τη συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων και την ισότιμη εφαρμογή κοινών κανόνων, χωρίς να αίρουν από μόνες τους τις διαφορές στις συνθήκες προετοιμασίας των μαθητών.

Ψηφιακός μετασχηματισμός της Τράπεζας Θεμάτων: Η Τράπεζα Θεμάτων μπορεί να υποστηρίζει τόσο ενδοσχολικές όσο και εθνικές διαδικασίες αξιολόγησης, ανάλογα με το σύστημα που θα επιλεγεί. Η λειτουργία της προϋποθέτει σαφείς προδιαγραφές ανάπτυξης και ταξινόμησης των θεμάτων, επιστημονική και παιδαγωγική αξιολόγηση, πιλοτική δοκιμή, ψυχομετρικό έλεγχο, τακτική ανανέωση και ελεγχόμενη έκθεση των θεμάτων. Η ψηφιακή διακίνηση μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια και την ταχύτητα της διαδικασίας, εφόσον συνοδεύεται από κατάλληλα πρωτόκολλα πρόσβασης, ιχνηλασιμότητας και κυβερνοασφάλειας. Εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να αξιοποιούνται υποστηρικτικά, υπό ανθρώπινη εποπτεία, για την αρχική ανάπτυξη, την κατηγοριοποίηση και την προκαταρκτική ανάλυση θεμάτων. Δεν υποκαθιστούν την επιστημονική και παιδαγωγική έγκριση. Κάθε θέμα που προορίζεται για εξεταστική χρήση πρέπει να ελέγχεται ως προς την ευθυγράμμισή του με το πρόγραμμα σπουδών, τη σαφήνεια, τη δυσκολία, την προσβασιμότητα και την πιθανή μεροληψία του.

Στο πλαίσιο του Εθνικού Διαλόγου παρουσιάζονται τέσσερις διακριτές εξεταστικές αρχιτεκτονικές προς συγκριτική εξέταση. 

Οι τέσσερις αρχιτεκτονικές αποτελούν γενικά πλαίσια οργάνωσης της αξιολόγησης και δεν προϋποθέτουν αδιαφοροποίητη εφαρμογή στο Γενικό και στο Επαγγελματικό Λύκειο. Για τα ΕΠΑΛ απαιτείται ειδική εξειδίκευση, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τη συνύπαρξη μαθημάτων γενικής παιδείας, τομέα και ειδικότητας, καθώς και τις ιδιαίτερες διαδρομές προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την επαγγελματική ζωή. Οι κοινές εγγυήσεις αδιάβλητου, συγκρισιμότητας και ισότιμης συμμετοχής ισχύουν οριζόντια, ενώ το περιεχόμενο, η βαρύτητα και η μορφή των εξετάσεων θα εξειδικεύονται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επαγγελματικής εκπαίδευσης.

Σύστημα Α ́: Κεντρικές εξετάσεις με δυνατότητα βελτίωσης βαθμού και συμπληρωματική κάλυψη κενών θέσεων

Το Σύστημα Α ́ διατηρεί τη βασική δομή των κεντρικά οργανωμένων εθνικών εξετάσεων και εισάγει στοχευμένες μεταβολές ως προς τη θεματοδοσία, τη δυνατότητα επανεξέτασης και τη συμπληρωματική διάθεση των θέσεων που παραμένουν κενές μετά την κύρια διαδικασία εισαγωγής. Βασική επιδίωξη είναι να διαφυλαχθούν οι εγγυήσεις του αδιάβλητου και της ισότιμης εφαρμογής κοινών κανόνων, περιορίζοντας παράλληλα την οριστική εξάρτηση του αποτελέσματος από μία μόνο εξεταστική περίοδο.

Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική αφορά τον τρόπο οργάνωσης και διεξαγωγής των εξετάσεων. Η ακριβής σχέση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου με την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και η ενδεχόμενη βαρύτητά του στη διαδικασία κατάταξης εξαρτώνται από τη θεσμική επιλογή που θα προκριθεί από τις προτεινόμενες εναλλακτικές στην ενότητα 4.9.

1. Λειτουργική δομή και διαδικασία

Οι εθνικές εξετάσεις διεξάγονται στη Γ ́ Λυκείου υπό την κεντρική ευθύνη της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων. Τα θέματα μπορούν να προέρχονται από πιστοποιημένη Τράπεζα Θεμάτων, με τελικό έλεγχο και έγκριση από την Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων, ή να διαμορφώνονται απευθείας από την Επιτροπή. Σε κάθε περίπτωση, η τελική ευθύνη για την επιλογή, την καταλληλότητα, τη δυσκολία και την ασφάλεια των θεμάτων παραμένει κεντρική.

Εξετάζεται η αναδιάρθρωση της εξεταστέας ύλης και της θεματοδοσίας, ώστε οι δοκιμασίες να αξιολογούν πληρέστερα την κατανόηση, την εφαρμογή της γνώσης, τον συλλογισμό και την κριτική επεξεργασία. Η εξεταστέα ύλη μπορεί να περιλαμβάνει μαθησιακά αποτελέσματα της Β ́ και της Γ ́ Λυκείου, υπό την προϋπόθεση ότι οριοθετείται με σαφήνεια, αντιστοιχεί στον διαθέσιμο διδακτικό χρόνο και δεν οδηγεί σε υπέρμετρη επιβάρυνση μαθητών και εκπαιδευτικών.

Ο περιορισμός της μηχανικής απομνημόνευσης προϋποθέτει σαφή οριοθέτηση του βασικού πυρήνα γνώσεων και θεματοδοσία που αξιολογεί την κατανόηση, την εφαρμογή της γνώσης και την κριτική επεξεργασία, με κατάλληλη διαβάθμιση της δυσκολίας των θεμάτων. Η ενδεχόμενη διεύρυνση της εξεταστέας ύλης χρειάζεται να εξεταστεί σε συνάρτηση με τον διαθέσιμο διδακτικό χρόνο και τις επιπτώσεις της στον φόρτο των μαθητών και των εκπαιδευτικών.

2. Επαναληπτική εξεταστική διαδικασία

Προβλέπονται δύο εξεταστικές περίοδοι: η τακτική περίοδος στο τέλος των μαθημάτων και η δεύτερη (επαναληπτική) περίοδος, με δυνατότητα βελτίωσης της επίδοσης, να ολοκληρώνεται στα τέλη του Ιουνίου. Ο υποψήφιος μπορεί να επανεξετάζεται σε ένα ή περισσότερα εξεταζόμενα μαθήματα και για τη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος λαμβάνεται υπόψη η υψηλότερη βαθμολογία ανά μάθημα.

Η επαναληπτική διαδικασία διεξάγεται με κοινούς, σαφείς και εκ των προτέρων γνωστούς όρους συμμετοχής, καθώς και με δοκιμασίες ισοδύναμες ως προς τα αξιολογούμενα μαθησιακά αποτελέσματα, το επίπεδο δυσκολίας και τη βαθμολόγηση.

Το χρονοδιάγραμμα δήλωσης συμμετοχής, υποβολής του Μηχανογραφικού Δελτίου, ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων και ολοκλήρωσης των εγγραφών στα ΑΕΙ πρέπει να σχεδιαστεί ενιαία, ώστε η δεύτερη εξεταστική περίοδος να μην προκαλεί διοικητικές καθυστερήσεις ή παρατεταμένη αβεβαιότητα για τους υποψηφίους.

Η δυνατότητα βελτίωσης περιορίζει την εξάρτηση του αποτελέσματος από μία μόνο εξεταστική στιγμή. Παράλληλα, απαιτεί πρόσθετους διοικητικούς και ανθρώπινους πόρους και κατάλληλη δημόσια υποστήριξη κατά το διάστημα μεταξύ των δύο περιόδων, ώστε η δεύτερη ευκαιρία να μην αξιοποιείται άνισα ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες της οικογένειας.

3. Εξέταση των ειδικών μαθημάτων

Με στόχο τον καλύτερο συντονισμό του εξεταστικού προγραμματισμού και την ολοκλήρωση της συνολικής διαδικασίας τέλη Ιουνίου, προτείνεται η αναδιοργάνωση της εξέτασης των ειδικών μαθημάτων, με παράλληλη διατήρηση κοινών κανόνων, συγκρίσιμων κριτηρίων και εγγυήσεων ισότιμης συμμετοχής.

Ξένες γλώσσες: Προτείνεται η αντικατάσταση της πρόσθετης πανελλαδικής εξέτασης από την αναγνώριση επίσημων πιστοποιητικών γλωσσομάθειας, βάσει ενιαίου πλαισίου αντιστοίχισης με τα επίπεδα του Κοινού Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς για τις Γλώσσες.

Για κάθε Πανεπιστημιακό Τμήμα καθορίζονται εκ των προτέρων η απαιτούμενη γλώσσα ή οι αποδεκτές γλώσσες και το ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο. Η κατοχή πιστοποίησης στο απαιτούμενο ή σε ανώτερο επίπεδο καλύπτει ισότιμα την προϋπόθεση, χωρίς πρόσθετη βαθμολογική διαφοροποίηση.

Η γλωσσομάθεια λειτουργεί, επομένως, ως κριτήριο επάρκειας και όχι ως αριθμητικός βαθμός κατάταξης.

Για τις γλώσσες και τα επίπεδα που καλύπτονται από το Κρατικό Πιστοποιητικό Γλωσσομάθειας, το ΚΠΓ αποτελεί τη βασική δημόσια οδό πιστοποίησης. Μπορούν επίσης να αναγνωρίζονται άλλοι επίσημοι τίτλοι, βάσει κοινών κανόνων ισοδυναμίας, ελέγχου της γνησιότητας και αντιστοίχισης των επιπέδων. Για γλώσσες ή επίπεδα που δεν καλύπτονται από το ΚΠΓ μπορούν να γίνονται δεκτοί αναγνωρισμένοι ισοδύναμοι τίτλοι. Μέχρι να εξασφαλιστεί αντίστοιχη δημόσια δυνατότητα πιστοποίησης, διατηρείται κεντρικά οργανωμένη εθνική εξέταση πριν από την κύρια εξεταστική περίοδο του Ιουνίου, ώστε η συμμετοχή των υποψηφίων να μην εξαρτάται αποκλειστικά από ιδιωτική πιστοποίηση.

Σχέδιο και μουσικά μαθήματα: Διατηρείται η κεντρικά οργανωμένη εθνική εξέταση, με δυνατότητα προγραμματισμού της πριν από την κύρια εξεταστική περίοδο του Ιουνίου και με κοινές προδιαγραφές διεξαγωγής, θεματοδοσίας και βαθμολόγησης.

Η μεταβολή του χρονικού προγραμματισμού πρέπει να συνοδεύεται από συστηματική δημόσια δυνατότητα προετοιμασίας των υποψηφίων. Η σύγχρονη και ασύγχρονη ψηφιακή διδασκαλία μέσω του Ψηφιακού Φροντιστηρίου μπορεί να λειτουργεί υποστηρικτικά, αλλά χρειάζεται να συμπληρώνεται, όπου το αντικείμενο το απαιτεί, από πρακτική διδασκαλία, πρόσβαση σε κατάλληλο εξοπλισμό και υλικά και περιφερειακές δυνατότητες υποστήριξης.

Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να αντιμετωπιστεί η διαχρονική απουσία επαρκούς δημόσιας προετοιμασίας για αντικείμενα που αποτελούν προϋπόθεση εισαγωγής σε συγκεκριμένες Σχολές, χωρίς να δημιουργούνται νέες γεωγραφικές ή οικονομικές ανισότητες.

4. Συμπληρωματική κάλυψη κενών θέσεων (Clearing)

Μετά την ολοκλήρωση της κύριας διαδικασίας κατανομής και την οριστικοποίηση των εγγραφών, οι θέσεις που παραμένουν κενές μπορούν να διατίθενται μέσω συμπληρωματικής διαδικασίας κάλυψης κενών θέσεων.

Τα Τμήματα και ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων ανακοινώνονται μετά την οριστικοποίηση των κενών. Οι γενικοί κανόνες της διαδικασίας, οι μαθητές που δικαιούνται να συμμετέχουν, οι κατηγορίες των κριτηρίων κατάταξης, ο τρόπος αντιμετώπισης των ισοβαθμιών, οι προθεσμίες και η διαδικασία επανεξέτασης των αποτελεσμάτων πρέπει να έχουν καθοριστεί και δημοσιοποιηθεί εκ των προτέρων.

Παραμένει προς στάθμιση αν η κατάταξη στη συμπληρωματική διαδικασία θα βασίζεται στον βαθμό των εθνικών εξετάσεων, στον γενικό βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου, σε επιμέρους βαθμούς συναφών μαθημάτων ή σε συνδυασμό προκαθορισμένων ακαδημαϊκών κριτηρίων. Τα Πανεπιστημιακά Τμήματα μπορούν, εντός κοινού εθνικού πλαισίου, να εξειδικεύουν κριτήρια συναφή με το γνωστικό αντικείμενο και το πρόγραμμα σπουδών τους. Τα κριτήρια δεν μπορούν να διαμορφώνονται εκ των υστέρων, μετά τη γνωστοποίηση των αποτελεσμάτων ή των υποψηφίων.

Η συμπληρωματική διαδικασία δεν αποτελεί νέα εξεταστική δοκιμασία, αλλά διακριτό στάδιο αξιοποίησης ήδη διαμορφωμένων και πιστοποιημένων αποτελεσμάτων. Χρειάζεται να οργανώνεται με ενιαίους και διαφανείς κανόνες, ώστε να μη δημιουργείται μια δεύτερη, λιγότερο σαφής οδός πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

5. Θεσμικές εγγυήσεις

Μητρώο βαθμολογητών: Η βαθμολόγηση των εθνικών εξετάσεων διενεργείται από ειδικά επιμορφωμένους βαθμολογητές, ενταγμένους σε οργανωμένο Μητρώο. Η λειτουργία του Μητρώου συνοδεύεται από κοινές οδηγίες και κριτήρια βαθμολόγησης, περιοδικό συντονισμό και έλεγχο της συνέπειας στην εφαρμογή τους.

Έλεγχος της βαθμολόγησης: Προβλέπεται δειγματοληπτικός έλεγχος για τον εντοπισμό συστηματικών αποκλίσεων. Όταν διαπιστώνονται σημαντικές αποκλίσεις, ενεργοποιείται προκαθορισμένη διαδικασία ευρύτερου ελέγχου ή αναβαθμολόγησης. Για τις ανοικτού τύπου απαντήσεις μπορεί να εφαρμόζεται διπλή βαθμολόγηση και παρέμβαση τρίτου βαθμολογητή όταν η απόκλιση υπερβαίνει καθορισμένο όριο.

Επιτήρηση: Η συγκρότηση των επιτροπών επιτήρησης πρέπει να περιορίζει τις συγκρούσεις συμφερόντων και να διασφαλίζει την ενιαία εφαρμογή των κανόνων.

Η συμμετοχή εκπαιδευτικών από άλλες σχολικές μονάδες μπορεί να αποτελεί μέρος της διαδικασίας, χωρίς να απαιτείται κατ’ ανάγκην το σύνολο του προσωπικού να προέρχεται εκτός του εξεταστικού κέντρου.

Ισότιμη συμμετοχή: Οι εξεταστικές διαδικασίες οργανώνονται με όρους προσβασιμότητας και με τις κατά περίπτωση αναγκαίες εύλογες προσαρμογές, ώστε οι μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες να μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα και να αποτυπώνουν με έγκυρο τρόπο τις γνώσεις και τις ικανότητές τους.

Αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών: Καθορίζονται σαφή πρωτόκολλα για αιφνίδια αδιαθεσία, φυσικές καταστροφές, διακοπή λειτουργίας εξεταστικού κέντρου, τεχνικές αστοχίες ή άλλες περιστάσεις που εμποδίζουν την ομαλή συμμετοχή του υποψηφίου.

6. Δυνητικά οφέλη του μοντέλου

Θεσμική συνέχεια και αξιοποίηση υφιστάμενων δομών: Το Σύστημα Α ́ διατηρεί τον βασικό πυρήνα των κεντρικά οργανωμένων εθνικών εξετάσεων και, ως εκ τούτου, μπορεί να αξιοποιήσει σε σημαντικό βαθμό υφιστάμενες θεσμικές και οργανωτικές δομές. Η εφαρμογή του προϋποθέτει, ωστόσο, πρόσθετο σχεδιασμό και πόρους για τη δεύτερη εξεταστική περίοδο, τη βαθμολόγηση, την επιτήρηση και τη συμπληρωματική κάλυψη των κενών θέσεων. Χρειάζεται επίσης να αποσαφηνιστούν το εύρος της εξεταστέας ύλης και η ενδεχόμενη κατανομή της μεταξύ της Β ́ και της Γ ́ Λυκείου.

Δυνατότητα βελτίωσης της επίδοσης: Η δεύτερη εξεταστική περίοδος παρέχει στους υποψηφίους τη δυνατότητα επανεξέτασης σε ένα ή περισσότερα μαθήματα, με προσμέτρηση της υψηλότερης από τις δύο βαθμολογίες. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται η εξάρτηση του τελικού αποτελέσματος από μία μόνο εξεταστική στιγμή και περιορίζεται το ενδεχόμενο μια συγκυριακά δυσμενής επίδοση να μην αποτυπώνει με ακρίβεια το πραγματικό επίπεδο προετοιμασίας του υποψηφίου.

Παράλληλα, η δυνατότητα επανεξέτασης εντός του ίδιου εξεταστικού κύκλου αποτρέπει την αναμονή ενός ολόκληρου έτους και μπορεί να περιορίσει τις εκπαιδευτικές, οικονομικές και ψυχολογικές συνέπειες μιας μη ικανοποιητικής επίδοσης.

Ενίσχυση της αξίας του Εθνικού Απολυτηρίου: Εφόσον αποφασιστεί η αξιοποίηση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου στη συμπληρωματική διαδικασία κάλυψης κενών θέσεων, το Απολυτήριο αποκτά πιο ουσιαστική σχέση με τη μετάβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η ακριβής βαρύτητά του και η σχέση του με τις επιδόσεις στις εθνικές εξετάσεις παραμένουν προς θεσμική στάθμιση.

Πληρέστερη αξιοποίηση των διαθέσιμων θέσεων: Η συμπληρωματική διαδικασία μπορεί να επιτρέψει την κάλυψη θέσεων που παραμένουν κενές μετά την κύρια κατανομή, με βάση προκαθορισμένα και κοινά ακαδημαϊκά κριτήρια. Παράλληλα, προσφέρει στους υποψηφίους μία πρόσθετη δυνατότητα πρόσβασης, χωρίς τη διεξαγωγή νέας εξεταστικής δοκιμασίας.

Αναδιοργάνωση της εξέτασης των ειδικών μαθημάτων: Η αναγνώριση επίσημων πιστοποιήσεων γλωσσομάθειας ως κριτηρίου επάρκειας μπορεί να περιορίσει την ανάγκη πρόσθετης πανελλαδικής εξέτασης στις ξένες γλώσσες. Για το Σχέδιο και τα μουσικά μαθήματα, η διατήρηση της κεντρικά οργανωμένης εξέτασης σε προγενέστερο χρόνο μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανομή του εξεταστικού φόρτου. Οι αλλαγές αυτές προϋποθέτουν κοινά κριτήρια, δημόσια δυνατότητα προετοιμασίας και διασφάλιση ισότιμης συμμετοχής.

Αναβάθμιση της θεματοδοσίας: Η αναδιάρθρωση της εξεταστέας ύλης και, κυρίως, της φιλοσοφίας των θεμάτων μπορεί να ενισχύσει την αξιολόγηση της κατανόησης, της εφαρμογής της γνώσης, του συλλογισμού και της κριτικής επεξεργασίας. Η ενδεχόμενη διεύρυνση της ύλης δεν αποτελεί από μόνη της παιδαγωγική αναβάθμιση και χρειάζεται να συνδέεται με σαφή οριοθέτηση του βασικού γνωστικού πυρήνα και με τον διαθέσιμο διδακτικό χρόνο.

Ενιαίος χρονικός προγραμματισμός: Η συντονισμένη οργάνωση της τακτικής και της δεύτερης εξεταστικής περιόδου, των ειδικών μαθημάτων, του Μηχανογραφικού Δελτίου και της διαδικασίας κάλυψης κενών θέσεων μπορεί να επιτρέψει την ολοκλήρωση της διαδικασίας εντός του Ιουλίου. Η δυνατότητα αυτή εξαρτάται από την έγκαιρη έκδοση των αποτελεσμάτων και από την προσαρμογή του διοικητικού προγραμματισμού των ΑΕΙ.

7. Πιθανές επιπτώσεις και σημεία προσοχής

Το Σύστημα Α ́ διατηρεί έναν θεσμικά οικείο και κοινωνικά εδραιωμένο πυρήνα εξετάσεων και προσθέτει μηχανισμούς που μπορούν να περιορίσουν την εξάρτηση του υποψηφίου από μία μόνο εξεταστική περίοδο και να επιτρέψουν την πληρέστερη αξιοποίηση των διαθέσιμων θέσεων στα ΑΕΙ.

Η εφαρμογή του, ωστόσο, απαιτεί πρόσθετους ανθρώπινους, διοικητικούς και οικονομικούς πόρους για τη δεύτερη εξεταστική περίοδο, τη βαθμολόγηση, την επιτήρηση και το Clearing. Οι όροι συμμετοχής στη δεύτερη εξεταστική περίοδο πρέπει να είναι κοινοί, σαφείς και εκ των προτέρων γνωστοί σε όλους τους υποψηφίους.

Αντίστοιχα, η διαδικασία κάλυψης των κενών θέσεων πρέπει να λειτουργεί βάσει κοινών, διαφανών και ελέγξιμων ακαδημαϊκών κριτηρίων.

Σύστημα Β ́: Δύο Εξεταστικές Πύλες στη Γ ́ Λυκείου

Το Σύστημα Β ́ κατανέμει την εξεταστέα ύλη σε δύο κεντρικά οργανωμένα εθνικά εξεταστικά στάδια κατά τη διάρκεια της Γ ́ Λυκείου. Οι δύο Πύλες μπορούν να αφορούν τα μαθήματα προσανατολισμού, τις προτεινόμενες, υπό διαβούλευση, περιοχές μάθησης του Εθνικού Απολυτηρίου ή συνδυασμό τους, ανάλογα με τη θεσμική αρχιτεκτονική που θα επιλεγεί.

Βασική επιδίωξη του μοντέλου είναι η κατανομή του εξεταστικού βάρους στη διάρκεια του σχολικού έτους και ο περιορισμός της εξάρτησης του τελικού αποτελέσματος από μία μόνο εξεταστική περίοδο, με παράλληλη διατήρηση των εγγυήσεων της κεντρικής οργάνωσης, των κοινών κανόνων και της συγκρίσιμης βαθμολόγησης.

1. Η εξεταστέα ύλη οργανώνεται σε δύο διακριτά και κατά κανόνα ισομερή μέρη:

Α ́ Εξεταστική Πύλη: Διεξάγεται κατά τη διάρκεια της Γ ́ Λυκείου και καλύπτει το πρώτο μέρος της εξεταστέας ύλης.

Β ́ Εξεταστική Πύλη: Διεξάγεται στην ολοκλήρωση του σχολικού έτους και καλύπτει το δεύτερο μέρος της εξεταστέας ύλης.

Η ακριβής χρονική τοποθέτηση της Α ́ Πύλης πρέπει να εξασφαλίζει επαρκή χρόνο διδασκαλίας και προετοιμασίας, χωρίς να επιβάλλει υπέρμετρη επιτάχυνση της διδακτικής διαδικασίας. Απαιτείται κοινό εθνικό χρονοδιάγραμμα και σαφής οριοθέτηση της ύλης κάθε περιόδου, ώστε οι σχολικές μονάδες να λειτουργούν με κοινό πλαίσιο αναφοράς.

Παρότι κάθε Πύλη επικεντρώνεται σε διακριτό μέρος της ύλης, χρειάζεται να αποφεύγεται η αποσπασματική λογική σύμφωνα με την οποία η γνώση της πρώτης περιόδου εξετάζεται και στη συνέχεια εγκαταλείπεται. Για τον λόγο αυτό μπορεί να εξεταστεί η ένταξη στη Β ́ Πύλη περιορισμένων συνθετικών θεμάτων, τα οποία αξιοποιούν βασικές γνώσεις και έννοιες της συνολικής μαθησιακής πορείας, χωρίς να οδηγούν σε εκ νέου εξέταση ολόκληρης της ύλης της Α ́ Πύλης.

2. Προέλευση θεμάτων και διαμόρφωση του τελικού βαθμού

Τα θέματα των δύο Πυλών μπορούν να προέρχονται από πιστοποιημένη Τράπεζα Θεμάτων, με τελικό έλεγχο και έγκριση από την Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων, ή να διαμορφώνονται απευθείας από την Επιτροπή. Σε κάθε περίπτωση, η τελική ευθύνη για την επιλογή, την καταλληλότητα, τη δυσκολία και την ασφάλεια των θεμάτων παραμένει κεντρική.

Οι δύο εξεταστικές δοκιμασίες πρέπει να στηρίζονται σε κοινά πλαίσια αξιολόγησης και να είναι συγκρίσιμες ως προς την έκταση της ύλης, το επίπεδο γνωστικής απαίτησης, τη δυσκολία και τη βαθμολογική βαρύτητα.

Ο τελικός βαθμός κάθε μαθήματος προκύπτει από τον συνδυασμό των επιδόσεων στις δύο Πύλες. Στην παρούσα εκδοχή του μοντέλου προτείνεται ίση βαρύτητα των δύο αποτελεσμάτων και υπολογισμός του τελικού βαθμού ως μέσου όρου. Η επιλογή αυτή προϋποθέτει ότι τα δύο στάδια είναι ισομερή ως προς το περιεχόμενο και συγκρίσιμα ως προς τις απαιτήσεις τους.

3. Ενίσχυση του Εθνικού Απολυτηρίου και συμπληρωματική κάλυψη κενών θέσεων

Εφόσον θεσμοθετηθεί συμπληρωματική διαδικασία διάθεσης των θέσεων που παραμένουν κενές μετά την κύρια κατανομή, ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου μπορεί να αξιοποιείται ως κριτήριο κατάταξης των ενδιαφερομένων.

Τα Τμήματα και ο αριθμός των διαθέσιμων θέσεων ανακοινώνονται μετά την ολοκλήρωση της κύριας διαδικασίας και την οριστικοποίηση των κενών. Οι γενικοί κανόνες συμμετοχής, οι κατηγορίες των κριτηρίων, ο τρόπος κατάταξης, η αντιμετώπιση των ισοβαθμιών και οι σχετικές προθεσμίες πρέπει να έχουν καθοριστεί και δημοσιοποιηθεί εκ των προτέρων.

Παραμένει προς στάθμιση αν για την κατάταξη θα αξιοποιείται ο γενικός βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου, οι επιμέρους βαθμοί συναφών μαθημάτων ή συνδυασμός προκαθορισμένων ακαδημαϊκών κριτηρίων. Η ακριβής επιλογή εξαρτάται και από τη θεσμική σχέση μεταξύ του Εθνικού Απολυτηρίου και των εξετάσεων πρόσβασης που θα προκριθεί στην ενότητα 4.9.

Η διαδικασία Clearing δεν συνιστά νέα εξεταστική δοκιμασία, αλλά διακριτό στάδιο αξιοποίησης ήδη διαμορφωμένων αποτελεσμάτων.

4. Εξέταση των ειδικών μαθημάτων

Για τα ειδικά μαθήματα εφαρμόζονται οι ίδιες κατευθύνσεις με το Σύστημα Α ́.

5. Θεσμικές εγγυήσεις

Κοινό εθνικό πλαίσιο: Οι δύο Πύλες διεξάγονται βάσει κοινού χρονοδιαγράμματος, ενιαίων όρων συμμετοχής, κοινών πλαισίων αξιολόγησης και κεντρικά ελεγχόμενων διαδικασιών.

Μητρώο βαθμολογητών: Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται από ειδικά επιμορφωμένους βαθμολογητές, ενταγμένους σε οργανωμένο Μητρώο, με κοινές οδηγίες, δοκιμαστική βαθμολόγηση, περιοδικό συντονισμό και παρακολούθηση της συνέπειας στην εφαρμογή των κριτηρίων.

Έλεγχος της βαθμολόγησης: Προβλέπεται δειγματοληπτικός έλεγχος για τον εντοπισμό συστηματικών αποκλίσεων. Για ανοικτού τύπου απαντήσεις μπορεί να εφαρμόζεται διπλή βαθμολόγηση και τρίτος βαθμολογητής όταν η απόκλιση υπερβαίνει προκαθορισμένο όριο.

Επιτήρηση: Η συγκρότηση των επιτροπών επιτήρησης πρέπει να περιορίζει τις συγκρούσεις συμφερόντων και να διασφαλίζει κοινή εφαρμογή των κανόνων και στις δύο Πύλες. Η συμμετοχή εκπαιδευτικών από άλλες σχολικές μονάδες μπορεί να αποτελεί μέρος της διαδικασίας, χωρίς να απαιτείται το σύνολο των επιτηρητών να προέρχεται εκτός του εξεταστικού κέντρου.
Ισότιμη συμμετοχή: Προβλέπονται προσβάσιμες διαδικασίες και εύλογες προσαρμογές για μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, καθώς και σαφή πρωτόκολλα για έκτακτες περιστάσεις που επηρεάζουν τη λειτουργία σχολικής μονάδας ή εξεταστικού κέντρου.

6. Δυνητικά οφέλη του Συστήματος Β ́

Κατανομή του εξεταστικού βάρους: Η διαίρεση της εξεταστικής διαδικασίας σε δύο στάδια μπορεί να περιορίσει τη συγκέντρωση ολόκληρης της ύλης και του τελικού αποτελέσματος σε μία μόνο περίοδο.

Περιορισμός της εξάρτησης από μία εξεταστική στιγμή: Ο τελικός βαθμός διαμορφώνεται από δύο διακριτές επιδόσεις, με αποτέλεσμα μια μεμονωμένη δυσμενής συγκυρία να μην καθορίζει μόνη της το συνολικό αποτέλεσμα.

Σταδιακή ολοκλήρωση των εξεταστικών απαιτήσεων: Ο μαθητής ολοκληρώνει διακριτά τμήματα της εξεταστέας ύλης κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, γεγονός που μπορεί να υποστηρίξει περισσότερο οργανωμένη κατανομή της μελέτης και της προετοιμασίας.

Διατήρηση των θεσμικών εγγυήσεων: Και οι δύο Πύλες διατηρούν την κεντρική οργάνωση, τα κοινά θέματα, την ανωνυμία και τη συγκρίσιμη βαθμολόγηση, αξιοποιώντας τις εγγυήσεις που έχουν συνδεθεί με το υφιστάμενο σύστημα.

Ενίσχυση της χρήσης του Εθνικού Απολυτηρίου: Εφόσον ο βαθμός που προκύπτει από τις δύο Πύλες αξιοποιείται στη διαδικασία κάλυψης κενών θέσεων, το Απολυτήριο μπορεί να αποκτήσει πιο ουσιαστική σχέση με τη μετάβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Αξιοποίηση υφιστάμενων εξεταστικών δομών: Το μοντέλο διατηρεί την κεντρική εξεταστική λογική και μπορεί να βασιστεί σε υφιστάμενες δομές θεματοδοσίας, βαθμολόγησης και επιτήρησης, παρότι απαιτεί δεύτερο πλήρη κύκλο εθνικών εξετάσεων.

7. Πιθανές επιπτώσεις και σημεία προσοχής

Η κατανομή της εξέτασης σε δύο περιόδους δεν συνεπάγεται αυτομάτως μείωση του άγχους. Ενδέχεται να μεταφέρει την εξεταστική πίεση σε μεγαλύτερο μέρος του σχολικού έτους και να διαμορφώσει συνθήκες συνεχούς προετοιμασίας για εξετάσεις υψηλής βαρύτητας.

Η διεξαγωγή της Α ́ Πύλης κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους μπορεί να περιορίσει τον διαθέσιμο διδακτικό χρόνο, να επιταχύνει την κάλυψη του πρώτου μέρους της ύλης και να επηρεάσει τη λειτουργία των σχολικών μονάδων. Για τον λόγο αυτό απαιτείται ρεαλιστικός χρονικός προγραμματισμός και προσαρμογή του προγράμματος σπουδών.

Η αυστηρή διαίρεση της ύλης σε δύο αυτοτελή τμήματα μπορεί να ενισχύσει τη βραχυπρόθεσμη απομνημόνευση και τη λογική «εξετάζομαι και εγκαταλείπω». Χρειάζεται, επομένως, να διατηρείται η συνοχή και η προοδευτική οικοδόμηση της γνώσης.

Η εφαρμογή δύο εθνικών εξεταστικών περιόδων συνεπάγεται αυξημένες ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό, επιτήρηση, βαθμολόγηση, εξεταστικά κέντρα και διοικητικό συντονισμό. Οι απαιτήσεις αυτές πρέπει να υπολογιστούν πριν από την επιλογή του μοντέλου.

Τέλος, πρέπει να προβλεφθεί με σαφήνεια η αντιμετώπιση δικαιολογημένης αδυναμίας συμμετοχής σε καθεμία από τις δύο Πύλες, καθώς η απουσία από μία περίοδο δεν μπορεί να οδηγεί αυτομάτως σε απώλεια του μισού τελικού βαθμού.

Σύστημα Γ ́: Σπονδυλωτή Ψηφιακή Αξιολόγηση

Η αρχιτεκτονική αυτή οργανώνει την ύλη της Β ́ και της Γ ́ Λυκείου σε διακριτές θεματικές ενότητες και προβλέπει ψηφιακές δοκιμασίες μετά την ολοκλήρωση καθεμίας από αυτές. Οι επιδόσεις στις επιμέρους δοκιμασίες μπορούν να συμβάλλουν στη διαμόρφωση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου, ενώ η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση πραγματοποιείται μέσω διακριτής, κεντρικά οργανωμένης εθνικής ψηφιακής εξέτασης.

Βασική επιδίωξη του συστήματος είναι η αποτίμηση της μαθησιακής επίδοσης σε περισσότερα χρονικά σημεία, η σύνδεση της αξιολόγησης με την πορεία της διδασκαλίας και ο περιορισμός της συγκέντρωσης του συνολικού εξεταστικού βάρους σε μία μόνο περίοδο. Η ακριβής χρήση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εξαρτάται από τη θεσμική αρχιτεκτονική που θα επιλεγεί.

1. Σπονδυλωτή οργάνωση και λειτουργία

Η ύλη της Β ́ και της Γ ́ Λυκείου οργανώνεται σε θεματικές ενότητες, με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα των προτεινόμενων περιοχών μάθησης του Εθνικού Απολυτηρίου. Μετά την Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία – Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων ολοκλήρωση της διδασκαλίας κάθε ενότητας, πραγματοποιείται ψηφιακή δοκιμασία με άντληση θεμάτων από πιστοποιημένη Ψηφιακή Τράπεζα Θεμάτων.

Ο εκπαιδευτικός ενεργοποιεί τη δοκιμασία σε χρονικό σημείο συμβατό με την πορεία της διδασκαλίας του τμήματος, εντός προκαθορισμένων εθνικών χρονικών παραθύρων. Με τον τρόπο αυτό δεν απαιτείται η ταυτόχρονη εξέταση όλων των τμημάτων της χώρας, διατηρείται όμως ο αναγκαίος συντονισμός και περιορίζονται οι κίνδυνοι ανεξέλεγκτης έκθεσης ή επαναχρησιμοποίησης των θεμάτων.

Οι δοκιμασίες διενεργούνται βάσει κοινών εθνικών προδιαγραφών ως προς:
✓ τα αξιολογούμενα μαθησιακά αποτελέσματα ✓ την έκταση και τη δυσκολία
✓ τη διάρκεια
✓ τις συνθήκες διεξαγωγής και επιτήρησης
✓ τη βαθμολόγηση
✓ την προσβασιμότητα
✓ την ασφάλεια και την προστασία των δεδομένων.

Η Τράπεζα Θεμάτων πρέπει να διαθέτει επαρκή αριθμό βαθμονομημένων θεμάτων, ώστε να παράγονται διαφορετικές αλλά ισοδύναμες δοκιμασίες. Απαιτούνται συστηματική πιλοτική δοκιμή, ψυχομετρικός έλεγχος, παρακολούθηση της συχνότητας χρήσης κάθε θέματος και τακτική ανανέωση του περιεχομένου της.

2. Δυνατότητα επανεξέτασης ανά θεματική ενότητα

Για κάθε θεματική ενότητα μπορεί να προβλέπονται περισσότερες από μία δυνατότητες εξέτασης, σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα και με ισοδύναμες δοκιμασίες. Για τη διαμόρφωση της επίδοσης μπορεί να λαμβάνεται υπόψη η υψηλότερη βαθμολογία, ώστε μία μεμονωμένη δυσμενής επίδοση ή ένα συγκυριακό γεγονός να μην καθορίζει οριστικά το αποτέλεσμα.

Ο ακριβής αριθμός των επιτρεπόμενων προσπαθειών δεν είναι σκόπιμο να προκαθοριστεί στο παρόν στάδιο ούτε να διαφοροποιείται αποκλειστικά με βάση το αν οι ερωτήσεις είναι ανοικτού ή κλειστού τύπου. Πρέπει να προσδιοριστεί μετά από πιλοτική εφαρμογή, λαμβάνοντας υπόψη:
✓ την ισοδυναμία των δοκιμασιών
✓ τον διαθέσιμο αριθμό θεμάτων
✓ το χρονικό διάστημα μεταξύ των προσπαθειών
✓ τον διοικητικό και βαθμολογικό φόρτο
✓ τη διατήρηση της συγκρισιμότητας των αποτελεσμάτων.

Οι δυνατότητες επανεξέτασης παρέχονται με κοινούς όρους σε όλους τους μαθητές και δεν αφήνονται στη διακριτική ευχέρεια κάθε σχολικής μονάδας ή εκπαιδευτικού.

3. Διαμόρφωση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου

Ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου μπορεί να διαμορφώνεται από τη σύνθεση των επιδόσεων στις ψηφιακές δοκιμασίες των επιμέρους θεματικών ενοτήτων της Β ́ και της Γ ́ Λυκείου.

✓ η βαρύτητα της Γ ́ και ενδεχομένως και της Β ́ Λυκείου
✓ η βαρύτητα των επιμέρους περιοχών μάθησης
✓ ο τρόπος υπολογισμού της επίδοσης ανά θεματική ενότητα
✓ τα βασικά επίπεδα επάρκειας για τη λήψη του Απολυτηρίου
✓ οι όροι επανεξέτασης σε περίπτωση μη κατάκτησης του απαιτούμενου επιπέδου.

Οι ερωτήσεις κλειστού τύπου μπορούν να βαθμολογούνται αυτόματα από το σύστημα. Η αυτοματοποιημένη βαθμολόγηση περιορίζεται σε τύπους ερωτημάτων για τους οποίους υπάρχει σαφής και αντικειμενικά προσδιορισμένη ορθή απάντηση.

Οι απαντήσεις ανοικτού τύπου βαθμολογούνται βάσει κοινών κριτηρίων, αναλυτικών οδηγών και ενδεικτικών απαντήσεων. Εφόσον η βαθμολογία τους συμμετέχει στον επίσημο βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου, απαιτείται μηχανισμός συντονισμού και εξωτερικού ελέγχου της βαθμολόγησης. Αυτός μπορεί να περιλαμβάνει δειγματοληπτική δεύτερη βαθμολόγηση, ανώνυμη κατανομή απαντήσεων σε ειδικά επιμορφωμένους βαθμολογητές ή άλλη μορφή εξωτερικής εξομάλυνσης των αποκλίσεων.

Η κοινή Τράπεζα Θεμάτων και η ψηφιακή διεξαγωγή υποστηρίζουν τη συγκρισιμότητα, δεν την εξασφαλίζουν όμως από μόνες τους. Η συγκρισιμότητα εξαρτάται επίσης από την ισοδυναμία των δοκιμασιών, τις συνθήκες διεξαγωγής, τα κριτήρια βαθμολόγησης και τον έλεγχο των αποκλίσεων.

4. Εθνική ψηφιακή εξέταση για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση πραγματοποιείται μέσω διακριτής, κεντρικά οργανωμένης εθνικής ψηφιακής εξέτασης στο τέλος της Γ ́ Λυκείου. Η εξέταση αφορά τα μαθήματα προσανατολισμού ή άλλα γνωστικά αντικείμενα που θα προσδιοριστούν σύμφωνα με τη θεσμική αρχιτεκτονική πρόσβασης.

Οι υποψήφιοι εξετάζονται σε εθνικά καθορισμένες ημερομηνίες και ώρες, σε ελεγχόμενα εξεταστικά κέντρα και βάσει κοινών πρωτοκόλλων. Τα θέματα μπορούν να είναι κοινά ή να συγκροτούνται σε ισοδύναμες μορφές δοκιμασίας από την Ψηφιακή Τράπεζα Θεμάτων, υπό την κεντρική ευθύνη της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων.

✓ ασφαλή ταυτοποίηση των υποψηφίων
✓ κεντρικό έλεγχο της μετάδοσης και ενεργοποίησης των θεμάτων
✓ κοινές συνθήκες διάρκειας και επιτήρησης
✓ προσβάσιμη διεξαγωγή και εύλογες προσαρμογές
✓ καταγραφή των τεχνικών συμβάντων
✓ σαφή πρωτόκολλα σε περίπτωση διακοπής ή αστοχίας του συστήματος.

Μετά την κύρια εξεταστική περίοδο μπορεί να προβλέπεται δεύτερη περίοδος για τη βελτίωση της επίδοσης, σύμφωνα με κοινούς και εκ των προτέρων γνωστούς όρους. Η δυνατότητα αυτή είναι διακριτή από τις επαναλαμβανόμενες δοκιμασίες ανά θεματική ενότητα που αφορούν τη διαμόρφωση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου.

5. Τεχνικές και επιχειρησιακές προϋποθέσεις

Η ψηφιακή διεξαγωγή δεν διασφαλίζει αυτομάτως την εγκυρότητα, την αντικειμενικότητα ή το αδιάβλητο

Απαιτούνται ειδικότερα:
✓ εθνικές προδιαγραφές εξοπλισμού και δικτύωσης
✓ ασφαλής εξεταστική πλατφόρμα
✓ εφεδρική τροφοδοσία και συνδεσιμότητα
✓ δυνατότητα αποκατάστασης της εξέτασης χωρίς απώλεια απαντήσεων ✓ τεχνική υποστήριξη σε πραγματικό χρόνο
✓ δοκιμές αντοχής και κυβερνοασφάλειας
✓ σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας
✓ εναλλακτική διαδικασία σε περίπτωση γενικευμένης τεχνικής αστοχίας
✓ πλήρης προσβασιμότητα για μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Η άμεση έκδοση αποτελεσμάτων είναι εφικτή μόνο για τις ερωτήσεις που βαθμολογούνται αυτόματα. Για τις ανοικτού τύπου απαντήσεις απαιτείται εύλογος χρόνος βαθμολόγησης και ελέγχου.

6. Εξέταση των ειδικών μαθημάτων

Για τις ξένες γλώσσες, το Σχέδιο και τα μουσικά μαθήματα εφαρμόζονται οι κοινές ρυθμίσεις που προβλέπονται στο Σύστημα Α ́.

7. Συμπληρωματική κάλυψη κενών θέσεων (Clearing)

Μετά την ολοκλήρωση της κύριας διαδικασίας εισαγωγής και την οριστικοποίηση των θέσεων που παραμένουν κενές, μπορεί να ακολουθεί συμπληρωματική διαδικασία διάθεσής τους.

Οι γενικοί κανόνες συμμετοχής, οι κατηγορίες των κριτηρίων, ο τρόπος κατάταξης, η αντιμετώπιση των ισοβαθμιών και οι προθεσμίες πρέπει να έχουν καθοριστεί εκ των προτέρων. Τα Τμήματα και ο αριθμός των κενών θέσεων ανακοινώνονται μετά την ολοκλήρωση της κύριας διαδικασίας.

Η κατάταξη μπορεί να βασίζεται:
✓ στον γενικό βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου
✓ σε επιμέρους βαθμούς συναφών γνωστικών αντικειμένων
✓ στις επιδόσεις της εθνικής εξέτασης πρόσβασης
✓ ή σε συνδυασμό προκαθορισμένων ακαδημαϊκών κριτηρίων.
Η διαδικασία δεν αποτελεί νέα εξέταση αλλά διακριτό στάδιο αξιοποίησης ήδη διαμορφωμένων αποτελεσμάτων.

8. Θεσμικές εγγυήσεις

Διακυβέρνηση της Τράπεζας Θεμάτων: Η ανάπτυξη, η έγκριση, η βαθμονόμηση, η ταξινόμηση και η απόσυρση θεμάτων πραγματοποιούνται βάσει κοινών προδιαγραφών και υπό την ευθύνη θεσμικά ορισμένου επιστημονικού φορέα.

Έλεγχος της βαθμολόγησης: Οι ανοικτού τύπου απαντήσεις βαθμολογούνται με κοινά κριτήρια, εκπαίδευση των βαθμολογητών και μηχανισμούς παρακολούθησης των αποκλίσεων. Όταν η απόκλιση υπερβαίνει προκαθορισμένο όριο, ενεργοποιείται δεύτερη ή τρίτη βαθμολόγηση.

Προσβασιμότητα: Οι ψηφιακές δοκιμασίες σχεδιάζονται εξαρχής με προδιαγραφές καθολικής προσβασιμότητας και συμβατότητας με υποστηρικτικές τεχνολογίες.

Προστασία δεδομένων: Καθορίζονται σαφής σκοπός επεξεργασίας, ελαχιστοποίηση των δεδομένων, διαβαθμισμένη πρόσβαση, χρόνοι διατήρησης και πλήρης καταγραφή των ενεργειών στο σύστημα.

Διαδικασία επανεξέτασης: Προβλέπεται δυνατότητα ελέγχου της ορθότητας της βαθμολόγησης και της τεχνικής καταγραφής, χωρίς αποκάλυψη προστατευόμενου εξεταστικού υλικού.

9. Δυνητικά οφέλη του Συστήματος Γ ́

Αποτίμηση της μαθησιακής πορείας σε περισσότερα χρονικά σημεία: Η διαμόρφωση του βαθμού από επιμέρους θεματικές ενότητες μπορεί να παρέχει πληρέστερη εικόνα της επίδοσης σε σχέση με μία μόνο συγκεντρωτική δοκιμασία.

Κατανομή του εξεταστικού βάρους: Η αξιολόγηση ανά ενότητα κατά τη διάρκεια της φοίτησης μπορεί να περιορίσει τη συγκέντρωση του συνόλου της εξεταστέας ύλης σε μία τελική περίοδο.

Δυνατότητα βελτίωσης: Οι περισσότερες από μία δυνατότητες εξέτασης ανά ενότητα επιτρέπουν στον μαθητή να αποδεικνύει πληρέστερα το επίπεδο κατάκτησης που έχει επιτύχει.

Διάκριση πιστοποίησης και πρόσβασης: Οι σπονδυλωτές δοκιμασίες μπορούν να υπηρετούν τη διαμόρφωση του Εθνικού Απολυτηρίου, ενώ η πρόσβαση στα ΑΕΙ διατηρεί διακριτή και κεντρικά οργανωμένη διαδικασία.

Ταχύτερη ανατροφοδότηση: Η αυτόματη βαθμολόγηση των κατάλληλων ερωτήσεων κλειστού τύπου μπορεί να μειώσει τον χρόνο έκδοσης αποτελεσμάτων και να παρέχει έγκαιρη πληροφόρηση για την πρόοδο.

Συστηματική αναβάθμιση της Τράπεζας Θεμάτων: Τα συγκεντρωτικά δεδομένα από τη χρήση των θεμάτων μπορούν να υποστηρίζουν τον έλεγχο της δυσκολίας, της αποτελεσματικότητας και της ποιότητάς τους.

10. Πιθανές επιπτώσεις και σημεία προσοχής

Εξοικείωση με ψηφιακά περιβάλλοντα αξιολόγησης: Η χρήση οργανωμένων ψηφιακών διαδικασιών μπορεί να ενισχύσει την πρακτική εξοικείωση των μαθητών με εργαλεία που χρησιμοποιούνται σε ακαδημαϊκά και επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Η πλήρης εφαρμογή απαιτεί μεγάλη και επιστημονικά ελεγμένη Τράπεζα Θεμάτων, σημαντικές ψηφιακές υποδομές, τεχνική υποστήριξη, επιμόρφωση εκπαιδευτικών και βαθμολογητών και πολυετή προετοιμασία. Δεν αποτελεί σύστημα άμεσης εφαρμογής.

Τέλος, η εξάρτηση από ψηφιακές υποδομές απαιτεί ισχυρές δικλίδες επιχειρησιακής συνέχειας, ώστε τεχνικά προβλήματα και περιστατικά κυβερνοασφάλειας να μην επηρεάζουν τη συμμετοχή ή το αποτέλεσμα του μαθητή.