Local Elections Alternative Vote / Πώς θα εκλέγονται Δήμαρχοι & Περιφερειάρχες από την πρώτη Κυριακή! Τι είναι η «εναλλακτική» ψήφος που μπαίνει στη ζωή μας!

Ριζικές αλλαγές στο σκηνικό των επόμενων αυτοδιοικητικών εκλογών του 2028 φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος τέθηκε επίσημα σε δημόσια διαβούλευση. Η σημαντικότερη ανατροπή αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα εκλέγονται δήμαρχοι και περιφερειάρχες, καθώς η διαδικασία θα ολοκληρώνεται πλέον σε μία μόνο Κυριακή. Στο επίκεντρο του νέου συστήματος βρίσκεται η ενεργοποίηση της «εναλλακτικής» ψήφου, ένας πρωτοποριακός μηχανισμός που αλλάζει τον τρόπο που σταυρώνουμε τα ψηφοδέλτια και εξασφαλίζει την ανάδειξη των τοπικών αρχόντων χωρίς την ανάγκη επαναληπτικού γύρου.

Ολοκληρωτικός οδηγός για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Πώς λειτουργεί η εναλλακτική ψήφος, η κατάργηση του β' γύρου και οι 10 μεγάλες αλλαγές

Η εισαγωγή της «εναλλακτικής» ή συμπληρωματικής ψήφου στην ελληνική αυτοδιοίκηση δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική αλλαγή της εκλογικής διαδικασίας, αλλά μια στρατηγική απάντηση στην κρίση δημοκρατικής νομιμοποίησης. Με την αποχή στον β' γύρο του 2023 να αγγίζει ιστορικά υψηλά (π.χ. άνω του 73% στον Δήμο Αθηναίων), το Υπουργείο Εσωτερικών επιχειρεί να ευθυγραμμίσει την Ελλάδα με τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές (Ranked-Choice Voting), συμπιέζοντας παράλληλα το δημοσιονομικό και διοικητικό κόστος της διπλής κάλπης.

- Μία Κυριακή, μία κάλπη: Καταργείται οριστικά ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών από το 2028.

- Μηχανισμός 42%: Αν ο πρώτος συνδυασμός δεν πιάσει το 42%, ενεργοποιείται η δεύτερη φάση καταμέτρησης με τις εναλλακτικές (συμπληρωματικές) ψήφους.

- Ψηφιακός Μετασχηματισμός: Θεσμοθετούνται η ηλεκτρονική ψήφος σε ειδικά κέντρα και τα ψηφιακά συμβουλευτικά δημοψηφίσματα.

- Ενιαίος Κώδικας: Συγκέντρωση όλου του δαιδαλώδους παράπλευρου δικαίου σε 6 ευανάγνωστα «Βιβλία» για τη μείωση της γραφειοκρατίας.

Electoral Reform: Όλες οι αλλαγές στον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η «Εναλλακτική Ψήφο»

MYKONOS/GREECE - Mykonos Ticker

Σε μια ιστορική αναδιάρθρωση του τρόπου εκλογής, διακυβέρνησης και λειτουργίας των 332 Δήμων και των 13 Περιφερειών της χώρας προχωρά η κυβέρνηση. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον οποίο έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ο Υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, φέρνει στο προσκήνιο ένα ριζοσπαστικό σύστημα για τα ελληνικά δεδομένα: την ανάδειξη των τοπικών αρχών σε έναν και μόνο γύρο, με την ενεργοποίηση της «εναλλακτικής ψήφου» για τις εκλογές του 2028.

Πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός της «Εναλλακτικής Ψήφου»

Οι αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξάγονται πλέον ανά πενταετία, σταθερά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Η διαδικασία στην κάλπη αλλάζει δομικά, προσφέροντας στον πολίτη τη δυνατότητα να καθορίσει το αποτέλεσμα χωρίς να χρειαστεί να επανέλθει την επόμενη εβδομάδα.

Φάση 1: Η πρώτη προτίμηση

Ο ψηφοφόρος επιλέγει τον συνδυασμό, τον υποψήφιο Δήμαρχο ή Περιφερειάρχη και τους συμβούλους της πρώτης του επιλογής με τον κλασικό «σταυρό», όπως ακριβώς ίσχυε μέχρι σήμερα.

Φάση 2: Η συμπληρωματική επιλογή

Στο κάτω μέρος του ίδιου ψηφοδελτίου, θα παρατίθενται όλοι οι υπόλοιποι ανακηρυγμένοι συνδυασμοί. Ο εκλογέας θα μπορεί, εφόσον το επιθυμεί, να σημειώσει μια δεύτερη (εναλλακτική) προτίμηση προς έναν άλλον συνδυασμό.

Το κρίσιμο όριο του 42%

Αν μετά την καταμέτρηση των πρώτων επιλογών, ο επικεφαλής συνδυασμός συγκεντρώσει ποσοστό ίσο ή ανώτερο του 42%, εκλέγεται άμεσα συγκεντρώνοντας τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση, οι εναλλακτικές ψήφοι δεν λαμβάνονται υπόψη.

Τι συμβαίνει αν κανείς δεν πιάσει το 42%;

Εάν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 42%, το σύστημα ενεργοποιεί αυτόματα τη Β' Φάση καταμέτρησης την ίδια νύχτα:

1. Απομονώνονται οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί (αυτοί που με το παλιό σύστημα θα πήγαιναν στη δεύτερη Κυριακή).
2. Ανοίγονται τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων (αποκλεισμένων) συνδυασμών.
3. Αν οι ψηφοφόροι αυτών των αποκλεισμένων παρατάξεων είχαν σημειώσει εναλλακτική ψήφο υπέρ του πρώτου ή του δεύτερου, αυτές οι ψήφοι προστίθενται στους «σταυρούς» των δύο μονομάχων.
4. Νικητής ανακηρύσσεται όποιος συγκεντρώσει το μεγαλύτερο τελικό άθροισμα.

Πρακτικό παράδειγμα προσομοίωσης

Για να γίνει απόλυτα κατανοητός ο νέος μαθηματικός μηχανισμός, το Υπουργείο Εσωτερικών παρουσίασε το εξής σενάριο:

• Συνδυασμός Α: 40% (Πρώτη προτίμηση)
• Συνδυασμός Β: 36% (Πρώτη προτίμηση)
• Λοιποί Συνδυασμοί (Γ, Δ κ.λπ.): 24% αθροιστικά.

Καθώς κανένας δεν έπιασε το 42%, περνάμε στη Β' Φάση. Εξετάζονται οι εναλλακτικές ψήφοι μέσα από το 24% των αποκλεισμένων συνδυασμών:

• Το 5% είχε δώσει εναλλακτική ψήφο στον Συνδυασμό Α.
• Το 10% είχε δώσει εναλλακτική ψήφο στον Συνδυασμό Β.
• Το υπόλοιπο 10% επέλεξε να μην δώσει καμία συμπληρωματική ψήφο.

Τελικό Αποτέλεσμα:

Ο Συνδυασμός Α συγκεντρώνει 40% + 5% = 45%,

ενώ

o Συνδυασμός Β κάνει την ανατροπή με 36% + 10% = 46% και εκλέγεται Δήμαρχος ή Περιφερειάρχης.

Η Αντιμετώπιση της Αποχής και των Εξόδων

Η μεταρρύθμιση αυτή ευθυγραμμίζεται με τη διεθνή τάση του Ranked-Choice Voting (RCV) που εφαρμόζεται σε μεγάλες μητροπόλεις του εξωτερικού (π.χ. Νέα Υόρκη, Λονδίνο).

Το Υπουργείο Εσωτερικών στοχεύει στην επίλυση τριών χρόνιων προβλημάτων:

1. Η Δραματική Αποχή: Στον β' γύρο των εκλογών του 2023, η συμμετοχή κατέρρευσε. Ενδεικτικά, στον Δήμο Αθηναίων ψήφισε μόλις το 26,7%, στη Θεσσαλονίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%.
2. Το Κώλυμα των Ετεροδημοτών: Η ανάγκη να ταξιδέψει κάποιος εκατοντάδες χιλιόμετρα για δεύτερη φορά μέσα σε 7 ημέρες καθιστούσε τη συμμετοχή των ετεροδημοτών πρακτικά αδύνατη.
3. Το Δημοσιονομικό Βάρος: Η διπλή εκλογική διαδικασία προκαλούσε τεράστια οικονομική επιβάρυνση στον κρατικό προϋπολογισμό και ακραίο διοικητικό φόρτο στους υπαλλήλους των δικαστηρίων και των δήμων.

Οι 10 πιο σημαντικές αλλαγές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Πέρα από το εκλογικό σύστημα, ο νέος Κώδικας εισάγει βαθιές τομές στη δομή του κράτους:

1. Ενιαίο Νομοθετικό Πλαίσιο για τις Περιφέρειες: Δεκαπέντε χρόνια μετά τον «Καλλικράτη», οι Περιφέρειες αποκτούν επιτέλους ενιαίο νομικό καθεστώς, βάζοντας τέλος στις επικαλύψεις αρμοδιοτήτων με τις κρατικές υπηρεσίες.
2. Ψηφιακά Δημοτικά Δημοψηφίσματα: Θεσμοθετείται η διεξαγωγή συμβουλευτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία για κρίσιμα τοπικά ζητήματα.
3. Ψηφιακά Συμβούλια Νέων: Αναβαθμίζονται τα τοπικά συμβούλια νεολαίας με σαφείς κανόνες εκλογής μέσω e-voting.
4. Απόλυτη Διαφάνεια & Λογοδοσία: Υποχρεωτική ψηφιακή δημοσιοποίηση όλων των αποφάσεων και αυστηροποίηση των μηχανισμών ελέγχου των αιρετών.
5. Αναδιοργάνωση Διακυβέρνησης: Σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ Δημοτικού/Περιφερειακού Συμβουλίου και των αντίστοιχων Οικονομικών και Θεσμικών Επιτροπών.
6. Ξεκάθαρη Οικονομική Διαχείριση: Εξάλειψη των «γκρίζων ζωνών» στις οικονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ προς αποφυγή φαινομένων κακοδιαχείρισης.
7. Αυτοτελής Υπηρεσία Ελέγχου Νομιμότητας: Δημιουργείται ένα ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα που θα ελέγχει αποκλειστικά τη νομιμότητα (και όχι τη σκοπιμότητα) των πράξεων της αυτοδιοίκησης.
8. Καταστατική Θέση Αιρετών: Πλήρης καθορισμός της αντιμισθίας, των εξόδων παράστασης και των αδειών των εκλεγμένων στελεχών.
9. Ηλεκτρονική Ψήφος στις Εκλογές: Εισάγεται η δυνατότητα ψηφιακής κάλπης σε ειδικά εκλογικά κέντρα, πάντα με την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
10. Οριζόντιος Ψηφιακός Μετασχηματισμός: Ανάπτυξη εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες για την άμεση καθημερινή εξυπηρέτηση του πολίτη.

Η δομή του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Τα 6 Βιβλία)

Τι είναι η εναλλακτική ψήφος στις αυτοδιοικητικές εκλογές;

Η εναλλακτική (ή συμπληρωματική) ψήφος είναι ένα νέο εκλογικό σύστημα όπου ο ψηφοφόρος, εκτός από την πρώτη του επιλογή, μπορεί να επιλέξει στο ίδιο ψηφοδέλτιο έναν δεύτερο συνδυασμό ως συμπληρωματική προτίμηση. Ενεργοποιείται αν κανένας υποψήφιος δεν συγκεντρώσει το 42% των αρχικών ψήφων, καταργώντας έτσι την ανάγκη για επαναληπτικό γύρο (δεύτερη Κυριακή).

What is the alternative vote system in Greek municipal elections?

The alternative vote is a single-round electoral system where voters can select a secondary, backup choice on their ballot. If no mayoral or regional candidate secures the 42% threshold on the first count, the alternative votes from eliminated candidates are redistributed to the top two finalists to determine the immediate winner.

Πότε εφαρμόζεται ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η κατάργηση του β' γύρου;

Οι νέες ρυθμίσεις και το σύστημα της μίας Κυριακής με την εναλλακτική ψήφο θα εφαρμοστούν πλήρως στις επόμενες προγραμματισμένες αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028, καθώς το νομοσχέδιο βρίσκεται ήδη σε φάση δημόσιας διαβούλευσης.

Η ψηφιοποίηση και η εναλλακτική ψήφος ευελπιστούμε να καταφέρουν να αναζωπυρώσουν το ενδιαφέρον των πολιτών για τα κοινά

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί τη σημαντικότερη θεσμική παρέμβαση στην περιφερειακή διοίκηση μετά την εποχή του «Καλλικράτη». Η επιτυχία του εγχειρήματος του 2028 δεν θα κριθεί μόνο από την εξοικονόμηση πόρων, αλλά από το κατά πόσο η ψηφιοποίηση και η εναλλακτική ψήφος θα καταφέρουν να αναζωπυρώσουν το ενδιαφέρον των πολιτών για τα κοινά, περιορίζοντας τα ακραία ποσοστά αποχής που απειλούν τη δημοκρατική νομιμότητα των τοπικών αρχόντων.

Η επίσημη πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών με την Διαβούλευση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Περισσότερες πληροφορίες για το σύνολο των 761 άρθρων που αναμορφώνουν τους Δήμους και τις Περιφέρειες, μπορείτε να βρείτε στην επίσημη πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών στο παρακάτω link:

Διαβούλευσης OpenGov