Single-Round Voting: Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης! Το νέο σύστημα εκλογής από μία και μόνο Κυριακή σε Δημάρχους & Περιφερειάρχες βήμα-βήμα!

Ριζικές ανατροπές στο σκηνικό της τοπικής αυτοδιοίκησης φέρνει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, αλλάζοντας οριστικά τον τρόπο που ψηφίζουμε. Με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εισάγεται ένα ανατρεπτικό σύστημα για το πώς θα εκλέγονται δήμαρχοι και περιφερειάρχες σε μία μόνο Κυριακή, καταργώντας ουσιαστικά τον παραδοσιακό δεύτερο γύρο των εκλογών. Η νέα αυτή διαδικασία στοχεύει στη μείωση του κόστους και την άμεση εξασφάλιση σταθερών πλειοψηφιών, προκαλώντας ήδη έντονες συζητήσεις για το μέλλον και τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών σε ολόκληρη τη χώρα.

Ολοκληρωτικός οδηγός για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης - Πώς εκλέγονται Δήμαρχοι & Περιφερειάρχες από μία Κυριακή με εναλλακτική ψήφο 

Greece has codified its local governance laws into a single framework, abolishing the traditional two-round municipal and regional elections. Starting in 2028, local leaders will be elected in a single round using an innovative alternative/preferential voting system designed to combat soaring absenteeism.

Η υπερψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί τη σημαντικότερη θεσμική μεταρρύθμιση στην περιφερειακή διακυβέρνηση της Ελλάδας εδώ και δεκαετίες. Καταργώντας τη δεύτερη Κυριακή και εισάγοντας την εναλλακτική ψήφο, η κυβέρνηση επιχειρεί να επιλύσει το οξύ πρόβλημα της χαμηλής συμμετοχής (που σε μεγάλους δήμους είχε κατρακυλήσει κάτω από το 30%). Ωστόσο, η εισαγωγή της "συμπληρωματικής" κάλπης αλλάζει ριζικά τη στρατηγική των συμμαχιών, καθώς ο πρώτος του πρώτου γύρου δεν είναι πλέον εξασφαλισμένος νικητής, γεγονός που επηρεάζει άμεσα και δυναμικά την πολιτική σκακιέρα σε premium και απαιτητικούς προορισμούς, όπως η Μύκονος.

- Μία Κυριακή: Καταργείται ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών. Η ανάδειξη αρχών θα γίνεται σε μία μόνο αναμέτρηση με τη χρήση εναλλακτικής ψήφου.

- Ορίζοντας 2028: Οι εκλογές θα διεξάγονται κάθε 5 χρόνια, σταθερά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, με αφετηρία τον Νοέμβριο του 2028.

- Το Όριο του 42%: Αν ο πρώτος συνδυασμός συγκεντρώσει $\ge 42\%$ των πρώτων προτιμήσεων, εκλέγεται άμεσα. Σε αντίθετη περίπτωση, ενεργοποιείται η δεύτερη φάση καταμέτρησης των εναλλακτικών ψήφων.

- Ψηφιακός Μετασχηματισμός: Θεσμοθετείται η ηλεκτρονική ψήφος σε ειδικά κέντρα για τη διευκόλυνση των ετεροδημοτών και την καταπολέμηση της αποχής.

Electoral Reform: Όλες οι Αλλαγές στον Νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

MYKONOS/GREECE - Mykonos Ticker

Σε νόμο του κράτους μετατράπηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος υπερψηφίστηκε κατά πλειοψηφία από την Ολομέλεια της Βουλής με τις ψήφους της Νέας Δημοκρατίας, ενώ σύσσωμη η αντιπολίτευση τον καταψήφισε.

Η μεταρρύθμιση αυτή συνιστά την πιο ριζοσπαστική τομή στον τρόπο ανάδειξης των τοπικών αρχών (332 δήμοι και 13 περιφέρειες) που έχει εφαρμοσθεί στη χώρα, καθώς καταργεί οριστικά τη δεύτερη Κυριακή των εκλογών. Το αποτέλεσμα θα κρίνεται πλέον σε μία μόνο κάλπη, αποσκοπώντας στη μείωση του τεράστιου διοικητικού κόστους και της αποχής.

Πότε & Πώς θα διεξάγονται οι εκλογές: Η Εναλλακτική Ψήφος

Η πρώτη εφαρμογή του νέου συστήματος θα πραγματοποιηθεί στις επερχόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, οι οποίες προγραμματίζονται για την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του 2028, με τη θητεία των αρχών να παραμένει πενταετής.

Για τον ψηφοφόρο, η βασική εμπειρία στην κάλπη δεν αλλάζει δραματικά. Ο εκλογέας θα επιλέγει τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους συμβούλους της πρώτης του προτίμησης με σταυρό, όπως ακριβώς έκανε μέχρι σήμερα.

Η μεγάλη ανατροπή βρίσκεται στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου:

• Εκεί θα παρατίθενται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης.

• Ο πολίτης θα έχει τη δυνατότητα (προαιρετικά) να σημειώσει μια εναλλακτική ή συμπληρωματική ψήφο (δεύτερη επιλογή).

• Με τον τρόπο αυτό, εκφράζει από την πρώτη στιγμή ποιον συνδυασμό θα στήριζε αν η αναμέτρηση οδηγούνταν σε παραδοσιακό δεύτερο γύρο.

Ο Μηχανισμός των 2 Φάσεων και το "Φράγμα" του 42%

Ο τρόπος ανάδειξης του νικητή εξαρτάται πλέον από δύο συγκεκριμένα σενάρια κατά τη διάρκεια της ίδιας νύχτας της καταμέτρησης:

• Φάση 1 (Άμεση Εκλογή): Εάν ο πρώτος συνδυασμός συγκεντρώσει ποσοστό ίσο ή ανώτερο του 42% επί των εγκύρων ψηφοδελτίων της πρώτης προτίμησης, ανακηρύσσεται αμέσως νικητής. Εξασφαλίζει τα 3/5 των εδρών του συμβουλίου και οι εναλλακτικές ψήφοι δεν λαμβάνονται καθόλου υπόψη.

• Φάση 2 (Δεύτερη Καταμέτρηση): Εάν κανένας συνδυασμός δεν πιάσει το όριο του 42%, το σύστημα απομονώνει τους δύο πρώτους σε ψήφους συνδυασμούς. Οι υπόλοιποι αποκλείονται. Στη συνέχεια, οι εναλλακτικές ψήφοι που είχαν σημειωθεί πάνω στα ψηφοδέλτια των αποκλεισμένων συνδυασμών ξεδιαλέγονται και προστίθενται στους δύο φιναλίστ. Νικητής είναι αυτός που θα συγκεντρώσει το μεγαλύτερο τελικό άθροισμα.

"Το νέο σύστημα εισάγει μια σημαντική παράμετρο: ο συνδυασμός που τερματίζει πρώτος στην αρχική καταμέτρηση δεν είναι πλέον βέβαιο ότι θα είναι ο τελικός νικητής, καθώς οι εναλλακτικές επιλογές των ψηφοφόρων των μικρότερων παρατάξεων μπορούν να ανατρέψουν πλήρως τις ισορροπίες."

Αν όμως κανένας συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενεργοποιείται άμεσα η δεύτερη φάση καταμέτρησης.

Σε αυτήν προκρίνονται οι 2 πρώτοι συνδυασμοί, εκείνοι δηλαδή που με το παλαιό σύστημα θα περνούσαν στη δεύτερη Κυριακή, και στις ψήφους που έχουν ήδη συγκεντρώσει προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που έχουν λάβει από ψηφοφόρους οι οποίοι ως πρώτη επιλογή στήριξαν συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν. Νικητής αναδεικνύεται ο συνδυασμός που, μετά και τις 2 φάσεις, συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους.

Χαρακτηριστικό είναι το αριθμητικό παράδειγμα που συνοδεύει την παρουσίαση του νέου συστήματος.

Έστω ότι

• ο συνδυασμός «Α» έλαβε 40%,
• ο «Β» 36%               και
• οι υπόλοιποι αθροιστικά 24%.

Αν από αυτό το 24%:

• το 5% έδωσε εναλλακτική ψήφο στον «Α»,
• το 10% στον «Β»               και
• το υπόλοιπο 10% δεν επέλεξε κανέναν,

το τελικό άθροισμα δίνει στον «Α» 45% και ανακηρύσσει νικητή τον «Β» με 46%.

Το παράδειγμα αναδεικνύει και την ουσιαστική διαφορά από το ισχύον καθεστώς: ο συνδυασμός που τερματίζει πρώτος την πρώτη Κυριακή δεν είναι βέβαιο ότι θα αναδειχθεί τελικός νικητής, ακριβώς όπως συνέβαινε και με τους δεύτερους γύρους!

Η Νομοτεχνική βελτίωση Λιβάνιου για τις Έδρες

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στη Βουλή, ο Υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, κατέθεσε νομοτεχνική βελτίωση που τροποποιεί ελαφρώς την κατανομή των εδρών.

Εάν ο τελικός νικητής, ακόμη και μετά την προσθήκη των συμπληρωματικών ψήφων, παραμείνει με γενικό ποσοστό κάτω του 42%, η πλειοψηφία του στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο θα μειώνεται ελαφρώς (π.χ. αναλογία εδρών 14 προς 11 αντί για 15 προς 10).

Η κίνηση αυτή προσφέρει μια μικρή κάμψη του κανόνα των 3/5 προς ένα πιο αναλογικό σύστημα, ενισχύοντας την εκπροσώπηση της αντιπολίτευσης όταν η νικήτρια παράταξη έχει χαμηλή βάση εκλογικής αποδοχής.

Ηλεκτρονική Ψήφος, Ετεροδημότες και το αγκάθι της αποχής

Η κυβέρνηση στήριξε τη νομοθετική αυτή πρωτοβουλία στα ανησυχητικά στοιχεία της αποχής κατά τους δεύτερους γύρους των εκλογών του 2023. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών, τη δεύτερη Κυριακή προσέρχονται στις κάλπες σχεδόν οι μισοί ψηφοφόροι. Χαρακτηριστικά, στον Δήμο Αθηναίων το 2023 ψήφισε μόλις το 26,7%, στη Θεσσαλονίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%.

Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, εισάγεται η ηλεκτρονική ψηφοφορία σε ειδικά εκλογικά κέντρα με την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου. Η ρύθμιση αυτή λύνει ταυτόχρονα τα χέρια των ετεροδημοτών, για τους οποίους η μετακίνηση εκατοντάδων χιλιομέτρων δύο φορές μέσα σε επτά ημέρες ήταν πρακτικά αδύνατη.

Τέλος στο Νομοθετικό χάος: 2.000 διάσπαρτες διατάξεις Κωδικοποιούνται

Πέρα από το καθαρά εκλογικό σκέλος, ο νέος νόμος επιτυγχάνει μια τεράστια διοικητική μεταρρύθμιση: την κωδικοποίηση της διάσπαρτης νομοθεσίας. Μέχρι σήμερα, δήμοι και περιφέρειες εγκλωβίζονταν σε ένα χαοτικό πλέγμα περίπου 2.000 διατάξεων, ορισμένες εκ των οποίων ίσχυαν από το 1958. Το πρόβλημα ήταν εντονότερο στις Περιφέρειες, οι οποίες 15 χρόνια μετά την ίδρυσή τους στερούνταν ενιαίου πλαισίου, υπαγόμενες ταυτόχρονα σε νόμους παλαιών κρατικών περιφερειών και αιρετών νομαρχιών.

Ο νέος ενιαίος Κώδικας διαρθρώνεται σε 6 εξειδικευμένα βιβλία:

1. Έννοια, αρχές αυτοδιοίκησης και εκλογή αρχών.

2. Όργανα διοίκησης και καταστατική θέση των αιρετών.

3. Σαφείς αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών.

4. Οικονομική διοίκηση (δημόσιες συμβάσεις, έσοδα, περιουσία).

5. Έλεγχος νομιμότητας και πειθαρχική ευθύνη (μέσω ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ).

6. Οριζόντιες ρυθμίσεις και κύρωση του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Προσομοίωση Εκλογικού Αποτελέσματος με το Νέο Σύστημα Μίας Κυριακής (Παράδειγμα ΥΠΕΣ)

Πώς λειτουργεί η εναλλακτική ψήφος στις δημοτικές εκλογές;

Στις αυτοδιοικητικές εκλογές, ο ψηφοφόρος επιλέγει κανονικά με σταυρό τον δήμαρχο και τους συμβούλους της πρώτης του προτίμησης. Προαιρετικά, στο κάτω μέρος του ίδιου ψηφοδελτίου, μπορεί να επιλέξει έναν δεύτερο συνδυασμό ως εναλλακτική ψήφο. Αυτή η δεύτερη ψήφος θα καταμετρηθεί μόνο αν ο πρώτος συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 42% και η εκλογή οδηγηθεί στη δεύτερη φάση.

How does the single-round municipal voting system work in Greece?

Municipal elections will now be decided in a single round. If no mayoral candidate reaches 42% of the primary votes, a second counting phase instantly triggers. The top two candidates advance, and the alternative (second-choice) votes marked on the ballots of the eliminated candidates are added to their totals to determine the winner.

Πότε θα εφαρμοστεί για πρώτη φορά ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης;

Οι νέες εκλογικές διαδικασίες και η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής θα εφαρμοστούν για πρώτη φορά στις επόμενες προγραμματισμένες αυτοδιοικητικές εκλογές, οι οποίες θα διεξαχθούν την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του 2028.

Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί πράξη από την ικανότητα των τοπικών κοινωνιών να αφομοιώσουν την πολυπλοκότητα της εναλλακτικής ψήφου!

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει μια ρεαλιστική απάντηση στην κρίση νομιμοποίησης που προκαλούσε η καλπάζουσα αποχή των επαναληπτικών γύρων. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί στην πράξη από την ψηφιακή ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού να υποστηρίξει την ηλεκτρονική ψήφο, αλλά και από την ικανότητα των τοπικών κοινωνιών να αφομοιώσουν την πολυπλοκότητα της εναλλακτικής ψήφου. Το βέβαιο είναι ότι ο πολιτικός χάρτης του 2028 θα σχεδιαστεί πάνω σε εντελώς νέες στρατηγικές συμμαχιών.