Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται ποινικές καταγγελίες σε βάρος εκπαιδευτικών για πράξεις που συνδέονται με την υπηρεσία τους βρίσκεται υπό διαμόρφωση.

Η νέα ρύθμιση, που προωθείται με πρωτοβουλία της υπουργού Παιδείας Σοφίας Ζαχαράκη, προβλέπει την εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία για συγκεκριμένα πλημμελήματα τα οποία συνδέονται άμεσα με την άσκηση των υπηρεσιακών καθηκόντων.

Η σχετική διάταξη βρίσκεται στην τελική φάση επεξεργασίας και αναμένεται να πάρει τον δρόμο προς τη Βουλή, στο πλαίσιο ευρύτερου νομοθετικού σχεδίου. Το ακριβές περιεχόμενο και η έκταση της προστασίας θα προκύψουν από το τελικό κείμενο που θα κατατεθεί.

Τι αλλάζει στην πράξη

Σήμερα, όταν υποβάλλεται μήνυση για αδίκημα που υπάγεται στη διαδικασία του αυτοφώρου, μπορεί να κινηθεί άμεσα η διαδικασία αναζήτησης και σύλληψης του καταγγελλόμενου.

Η προωθούμενη αλλαγή αφορά περιπτώσεις όπου η καταγγελλόμενη πράξη συνδέεται με την εκτέλεση των υπηρεσιακών καθηκόντων ενός εκπαιδευτικού. Στο πλαίσιο αυτό, διευθυντές και προϊστάμενοι σχολικών μονάδων δεν θα οδηγούνται αυτομάτως στην αυτόφωρη διαδικασία για συγκεκριμένα πλημμελήματα που φέρεται να τελέστηκαν κατά την άσκηση της υπηρεσίας τους.

Με άλλα λόγια, η υποβολή μιας μήνυσης δεν θα σημαίνει από μόνη της ότι ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να μεταβεί άμεσα σε αστυνομικό τμήμα ή στον εισαγγελέα μέσω της διαδικασίας του αυτοφώρου, εφόσον η υπόθεση εμπίπτει στο πεδίο της νέας διάταξης.

Κρίσιμο στοιχείο είναι η σύνδεση της καταγγελλόμενης πράξης με τα υπηρεσιακά καθήκοντα και όχι απλώς η ιδιότητα του εκπαιδευτικού.

Η μήνυση δεν σταματά να εξετάζεται

Η αλλαγή στη διαδικασία δεν σημαίνει κατάργηση της ποινικής ευθύνης ούτε ασυλία για τους εκπαιδευτικούς.

Μια καταγγελία ή μήνυση θα εξακολουθεί να εξετάζεται από τις αρμόδιες αρχές. Εφόσον προκύπτουν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις, μπορεί να σχηματιστεί δικογραφία και η υπόθεση να ακολουθήσει την προβλεπόμενη ποινική διαδικασία.

Η βασική διαφοροποίηση αφορά τον τρόπο και τον χρόνο με τον οποίο κινείται η διαδικασία.

Αντί της άμεσης εφαρμογής του αυτοφώρου, η υπόθεση θα εξετάζεται μέσω της τακτικής ποινικής διαδικασίας, όπου αυτό προβλέπεται από τη νέα ρύθμιση.

Επομένως, η προτεινόμενη αλλαγή αφορά κυρίως την άμεση σύλληψη μετά την υποβολή μήνυσης και όχι την ίδια την ποινική διερεύνηση μιας υπόθεσης.

Ποιους εκπαιδευτικούς αφορά

Με βάση τις μέχρι τώρα πληροφορίες, στο επίκεντρο βρίσκονται διευθυντές και προϊστάμενοι σχολικών μονάδων, καθώς είναι τα στελέχη που λαμβάνουν καθημερινά διοικητικές αποφάσεις και ασκούν συγκεκριμένες θεσμικές αρμοδιότητες.

Παράλληλα, έχει τεθεί στο τραπέζι η δυνατότητα η προστασία να επεκταθεί και στο σύνολο των εκπαιδευτικών, εφόσον η πράξη για την οποία υποβάλλεται η μήνυση συνδέεται άμεσα με την άσκηση των καθηκόντων τους.

Ωστόσο, το συγκεκριμένο σημείο δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί οριστικό. Η τελική έκταση της ρύθμισης θα αποσαφηνιστεί από τη διατύπωση της διάταξης που θα κατατεθεί στη Βουλή.

Αυτό σημαίνει ότι δεν προκύπτει, σε αυτή τη φάση, γενική εξαίρεση όλων των εκπαιδευτικών από κάθε αυτόφωρη διαδικασία, ανεξάρτητα από το αδίκημα ή τις συνθήκες.

Το αίτημα για προστασία κατά την άσκηση των καθηκόντων

Το ζήτημα έχει απασχολήσει εδώ και καιρό τους διευθυντές σχολικών μονάδων και τις εκπαιδευτικές οργανώσεις, καθώς μια μήνυση που σχετίζεται με διοικητική ή υπηρεσιακή απόφαση μπορεί να οδηγήσει, υπό το ισχύον πλαίσιο, στην ενεργοποίηση της αυτόφωρης διαδικασίας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η διάκριση ανάμεσα σε μια υπηρεσιακή διαφορά και σε μια υπόθεση που αφορά πράξη άσχετη με τα καθήκοντα του εκπαιδευτικού.

Η προωθούμενη ρύθμιση επιχειρεί να δημιουργήσει διαφορετικό διαδικαστικό πλαίσιο για τις περιπτώσεις όπου η καταγγελλόμενη πράξη προκύπτει κατά την άσκηση της υπηρεσίας.

Το προηγούμενο της πανδημίας

Το θέμα της χρήσης του αυτοφώρου σε βάρος εκπαιδευτικών είχε αναδειχθεί και κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, όταν υπήρξαν περιπτώσεις μαζικών μηνύσεων με αφορμή την εφαρμογή των τότε υγειονομικών μέτρων.

Η συζήτηση που είχε ανοίξει τότε αφορούσε την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η άσκηση των θεσμικών και υπηρεσιακών αρμοδιοτήτων δεν θα οδηγεί αυτομάτως σε άμεση ποινική εμπλοκή μέσω της αυτόφωρης διαδικασίας.

Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία επιχειρεί να μετατρέψει αυτή την αντιμετώπιση σε μόνιμη ρύθμιση, αντί να περιορίζεται σε ειδικές περιστάσεις ή επιμέρους παρεμβάσεις.

Παραμένει το ζήτημα της νομικής υποστήριξης

Παράλληλα με το θέμα του αυτοφώρου, παραμένει ανοιχτό και το ζήτημα της νομικής προστασίας των εκπαιδευτικών όταν μια υπηρεσιακή υπόθεση καταλήγει στη Δικαιοσύνη.

Η εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία, εφόσον και όπως τελικά θεσπιστεί, δεν σημαίνει ότι παύει η δυνατότητα δικαστικής διερεύνησης μιας καταγγελίας.

Έτσι, εκπαιδευτικός που αντιμετωπίζει μήνυση για πράξη συνδεδεμένη με την υπηρεσία του μπορεί και πάλι να χρειαστεί νομική εκπροσώπηση και υπεράσπιση στο πλαίσιο της κανονικής ποινικής διαδικασίας.

Το τελικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των καλυπτόμενων εκπαιδευτικών, των αδικημάτων και των προϋποθέσεων εφαρμογής, θα αποσαφηνιστεί με την κατάθεση και ψήφιση της σχετικής διάταξης στη Βουλή.