Η δικαστική νίκη της ΕΚΠΟΙΖΩ απέναντι στην Εθνική Τράπεζα για τις χρεώσεις στους «προνομιακούς» λογαριασμούς φαίνεται πως δεν περιορίζεται μόνο στην κατάργηση της μηνιαίας επιβάρυνσης των 0,80 ευρώ, αλλά λειτουργεί πλέον ως καταλύτης για ευρύτερες αλλαγές στο πλαίσιο επιβολής τραπεζικών χρεώσεων.

Στο επίκεντρο των κυβερνητικών σχεδιασμών βρίσκεται η εγκατάλειψη του μοντέλου «opt-out» [η διαδικασία με την οποία επιλέγει κάποιος να εξαιρεθεί από κάτι] και η μετάβαση στο «opt-in» [η διαδικασία με την οποία επιλέγει κάποιος να ενταχθεί σε κάτι], με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών να εξετάζει νομοθετική παρέμβαση που θα καθιστά υποχρεωτική την προηγούμενη και ρητή συναίνεση του πελάτη πριν από οποιαδήποτε χρέωση ή ενεργοποίηση υπηρεσίας.

Η υπόθεση ξεκίνησε όταν η Εθνική Τράπεζα ενημέρωσε πελάτες με λογαριασμούς «Απλό Ταμιευτήριο» και «Απλός Τρεχούμενος» ότι αυτοί θα μετατρέπονταν σε «προνομιακούς» λογαριασμούς, συνοδευόμενους από σειρά πρόσθετων υπηρεσιών με μηνιαία χρέωση 0,80 ευρώ. Ωστόσο, η ενεργοποίηση του πακέτου δεν προϋπέθετε ενεργή αποδοχή από τους πελάτες, καθώς εφαρμοζόταν αυτόματα, εκτός εάν οι καταθέτες δήλωναν εντός συγκεκριμένης προθεσμίας ότι δεν επιθυμούσαν τη συμμετοχή τους.

Η πρακτική αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του μοντέλου «opt-out», στο οποίο η υπηρεσία ενεργοποιείται εκ προοιμίου και ο πελάτης καλείται εκ των υστέρων να αντιδράσει για να την απορρίψει. Ουσιαστικά, η σιωπή θεωρείται συναίνεση, με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να επιβαρύνεται οικονομικά χωρίς προηγούμενη ρητή αποδοχή.

Απέναντι σε αυτή τη λογική, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει πλέον την υιοθέτηση του μοντέλου «opt-in», σύμφωνα με το οποίο καμία χρέωση, προμήθεια ή πρόσθετο πακέτο υπηρεσιών δεν θα μπορεί να ενεργοποιείται χωρίς προηγούμενη, σαφή και τεκμηριωμένη συγκατάθεση του πελάτη. Στην πράξη, ο καταθέτης θα πρέπει να επιλέγει ενεργά ότι επιθυμεί την υπηρεσία και να αποδέχεται ρητά το σχετικό κόστος.

Αντίστοιχες πρακτικές έχουν εφαρμοστεί σε πακέτα συναλλαγών μέσω e-banking με μηνιαίες συνδρομές, σε υπηρεσίες ειδοποιήσεων μέσω SMS, σε αυτόματες ανανεώσεις τραπεζοασφαλιστικών προϊόντων και καλύψεων καρτών, αλλά και σε εμπορικές συναινέσεις για προωθητικές ενημερώσεις και εξατομικευμένες προσφορές μέσω digital banking.

Οι τράπεζες δεν θα μπορούν πλέον να επιβάλλουν μαζικά υπηρεσίες

Με το νέο πλαίσιο που εξετάζεται, οι τράπεζες δεν θα μπορούν πλέον να επιβάλλουν μαζικά υπηρεσίες και να ζητούν στη συνέχεια από τους πελάτες να τις ακυρώσουν. Αντίθετα, θα απαιτείται σαφής διαδικασία αποδοχής, είτε μέσω e-banking είτε με υπογραφή σε κατάστημα, ώστε να τεκμηριώνεται ότι ο πελάτης γνώριζε τόσο τη χρέωση όσο και τις παροχές που τη συνοδεύουν.

Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι η υπό διαμόρφωση ρύθμιση δεν στοχεύει στον καθορισμό του ύψους των τραπεζικών χρεώσεων, αλλά στον τρόπο με τον οποίο αυτές επιβάλλονται, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και της προστασίας των καταναλωτών. Όπως αναφέρουν, ζητούμενο είναι να πάψει να θεωρείται δεδομένη η αποδοχή ενός προϊόντος ή υπηρεσίας επειδή ο καταναλωτής δεν αντέδρασε εγκαίρως.

Η δικαστική λοιπόν απόφαση υπέρ της ΕΚΠΟΙΖΩ ενίσχυσε περαιτέρω αυτή τη συζήτηση, καθώς το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών έκρινε ότι η ενημέρωση της τράπεζας ήταν παραπλανητική.

Το δικαστήριο επισήμανε ότι αρκετές από τις υπηρεσίες που παρουσιάζονταν ως πρόσθετα «προνόμια» παρέχονταν ήδη δωρεάν, όπως οι πληρωμές λογαριασμών, οι μεταφορές μέσω IRIS έως 500 ευρώ ημερησίως και οι πάγιες εντολές, δίνοντας παράλληλα ιδιαίτερη βαρύτητα στο γεγονός ότι η χρέωση επιβαλλόταν αυτόματα, στοιχείο που θεωρήθηκε ότι ενίσχυε τον παραπλανητικό χαρακτήρα της πρακτικής.