New Local Government Code / Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης! Κανονιστική δύναμη και «τεκμήριο καθημερινότητας» στους Δήμους, για προστασία περιβάλλοντος, καθαριότητα, αισθητική των πόλεων, λειτουργία μουσικής στα καταστήματα!

Ριζικές αλλαγές στη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών φέρνει ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, ο οποίος θεσπίζει νέες αρμοδιότητες, ενισχυμένη κανονιστική δύναμη και το πολυσυζητημένο «τεκμήριο καθημερινότητας» για τους δήμους. Στόχος του νέου πλαισίου είναι η άμεση και αποτελεσματική επίλυση ζητημάτων που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, την καθαριότητα, καθώς και την αισθητική των πόλεων. Παράλληλα, οι δήμοι αποκτούν τον απόλυτο έλεγχο σε κρίσιμα τοπικά ζητήματα, όπως η λειτουργία μουσικής στα καταστήματα, μεταφέροντας το κέντρο λήψης αποφάσεων πιο κοντά στον πολίτη.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιχειρεί να αναδιαμορφώσει το πλαίσιο λειτουργίας δήμων και περιφερειών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην κανονιστική τους δυνατότητα, στην καθημερινότητα των πολιτών και στη σχέση κράτους – αυτοδιοίκησης. Στα άρθρα 315 έως 318 αποτυπώνεται μια νέα φιλοσοφία άσκησης αρμοδιοτήτων, η οποία επιχειρεί να δώσει περισσότερο λειτουργικό χώρο στους ΟΤΑ, χωρίς όμως να αποδεσμεύει πλήρως το κεντρικό κράτος από τον έλεγχο και τον καθορισμό πολιτικών.

Σύμφωνα με το άρθρο 315, οι αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

• εκείνες που συνδέονται άμεσα με τις τοπικές υποθέσεις και
• εκείνες που αποτελούν ουσιαστικά αποστολή του κράτους αλλά μεταβιβάζονται προς άσκηση στους ΟΤΑ.

Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι οι αρμοδιότητες μπορούν να ασκούνται είτε για το σύνολο είτε για τμήμα της εδαφικής περιφέρειας ενός δήμου ή μιας περιφέρειας, αλλά και για συγκεκριμένες ομάδες κατοίκων ή δημοτών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 316, το οποίο ξεκαθαρίζει ότι ακόμη και όταν μια αρμοδιότητα μεταβιβάζεται σε δήμο ή περιφέρεια, το κράτος δεν αποξενώνεται από αυτή

Ο καθ’ ύλην αρμόδιος δημόσιος φορέας εξακολουθεί να καθορίζει το βασικό θεσμικό πλαίσιο και να διατηρεί εποπτικό ρόλο. Ωστόσο, δίνεται η δυνατότητα στα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια να εκδίδουν κανονιστικές αποφάσεις για ειδικότερα τοπικά ζητήματα, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές παραμένουν εντός του εθνικού νομοθετικού πλαισίου. Οι αποφάσεις αυτές θα υπόκεινται σε υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας από τον Επόπτη Νομιμότητας.

Ένα από τα πιο καινοτόμα σημεία του νέου Κώδικα βρίσκεται στο άρθρο 317, όπου εισάγεται ουσιαστικά το λεγόμενο «τεκμήριο καθημερινότητας».

Πρόκειται για μια νέα λογική σύμφωνα με την οποία οι δήμοι αποκτούν τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ζωή των πολιτών, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ρητή νομοθετική πρόβλεψη.

Στο πλαίσιο αυτό, οι δήμοι μπορούν να αναπτύσσουν δράσεις για τη δημόσια υγεία, όπως δημοτικά ιατρεία και κοινωνικά φαρμακεία, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες δια βίου μάθησης, να οργανώνουν δομές κοινωνικής αλληλεγγύης και να παρεμβαίνουν σε ζητήματα προστασίας του φυσικού, αρχιτεκτονικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι ο Κώδικας προβλέπει μηχανισμό μέσω του οποίου ένας δήμος μπορεί να ζητήσει από το αρμόδιο υπουργείο την έγκριση ανάληψης μιας νέας αρμοδιότητας, εφόσον αυτή δεν έχει αποδοθεί αλλού. Το υπουργείο υποχρεούται να απαντήσει μέσα σε τρεις μήνες, διαφορετικά θεωρείται ότι εγκρίνει σιωπηρά το αίτημα. Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς εισάγει για πρώτη φορά έναν μηχανισμό «σιωπηρής έγκρισης» υπέρ της αυτοδιοίκησης.

Η ανάληψη της αρμοδιότητας γίνεται μέσω κανονιστικής πράξης του δημοτικού συμβουλίου, η οποία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα μορφολογικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Και εδώ όμως προβλέπεται υποχρεωτικός έλεγχος νομιμότητας από τον Επόπτη Νομιμότητας. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ δήμων και περιφερειών όταν μια αρμοδιότητα δεν μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματικά από έναν μόνο ΟΤΑ.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και το Κεφάλαιο για την κανονιστική δράση των δήμων

Το άρθρο 318 ουσιαστικά ενισχύει τη δυνατότητα των δήμων να λειτουργούν ως τοπικοί ρυθμιστές της καθημερινότητας.

Με τις δημοτικές κανονιστικές αποφάσεις οι δήμοι μπορούν πλέον να ρυθμίζουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων:

• από την προστασία του περιβάλλοντος,
• την καθαριότητα και
• την αισθητική των πόλεων μέχρι την
• προσωρινή αποθήκευση απορριμμάτων επιχειρήσεων,
• τη στάθμευση,
• τις τομές στους δρόμους για έργα δικτύων,
• την πρόληψη πυρκαγιών και
• τη λειτουργία μουσικής στα καταστήματα.

Παράλληλα, αποκτούν αυξημένες δυνατότητες ρύθμισης της χρήσης κοινόχρηστων χώρων, παιδικών χαρών, αλσών και πλατειών, αλλά και αρμοδιότητες σχετικές με αγορές, υπαίθριο εμπόριο, λαϊκές αγορές, αγορές χειροτεχνών και χώρους διαφήμισης.

Σημαντική είναι επίσης η δυνατότητα ρύθμισης δράσεων μέσα σε σχολικά ακίνητα, κάτι που αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την κατάργηση των σχολικών επιτροπών.

Ο νέος Κώδικας επιχειρεί επίσης να ενισχύσει τη συμμετοχικότητα

Οι κανονιστικές αποφάσεις απαιτούν δημόσια διαβούλευση τουλάχιστον δεκαπέντε ημερών, ενώ το δημοτικό συμβούλιο οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις απόψεις κοινωνικών και επαγγελματικών φορέων, αλλά και των δημοτών. Εάν η απόφαση αφορά συγκεκριμένη δημοτική κοινότητα, απαιτείται και γνώμη του τοπικού συμβουλίου ή του εκπροσώπου της κοινότητας.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα επιβολής διοικητικών μέτρων και προστίμων μέσω των κανονιστικών αποφάσεων των δήμων, εφόσον δεν υπάρχει ήδη σχετική πρόβλεψη στην εθνική νομοθεσία. Αυτό πρακτικά ενισχύει σημαντικά την τοπική κανονιστική αυτονομία.

Συνολικά, οι νέες διατάξεις δείχνουν μια προσπάθεια μετατόπισης της αυτοδιοίκησης από έναν απλό διαχειριστικό ρόλο σε έναν περισσότερο ρυθμιστικό και παρεμβατικό θεσμό. Ωστόσο, η συνεχής παρουσία του Επόπτη Νομιμότητας και η διατήρηση του κρατικού πλαισίου στις μεταβιβαζόμενες αρμοδιότητες αναδεικνύουν ότι η αυτοτέλεια των ΟΤΑ εξακολουθεί να κινείται μέσα σε αυστηρά καθορισμένα όρια.

Δείτε εδώ το νομοσχέδιο στην Διαβούλευση